Tristesse

Vài dòng về tiểu sử:



Sinh 13.2.1969 tại Quy Nhơn. Tốt nghiệp Đại học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh năm 1991. Hội viên Hội nhà văn Việt Nam. Các tập truyện đã xuất bản: "Vào đời"; "Những linh hồn lạc"; "Quán bò rừng"; "Có một người nằm trên mái nhà"; "Đi học"; "Những con đường không đến Seatle"...

Điều mong muốn nhất:
Viết một tác phẩm "không tiểu thuyết" rất nhiều hiện thực nhưng mang tính văn chương.

Tristesse

Bài viết của Trịnh Công Sơn về Phan Triều Hải:

Phan Triều Hải - Một cõi thực hư

Có thể bắt đầu gọi Phan Triểu Hải là một nhà văn chưa ?
Tôi nêu câu hỏi để không chờ trả lời.
Hải viết thử để sau đó viết thật.
Viết tuy thật nhưng vẫn là viết thử.
Thử nghiệm một con đường.
Thử nhiệm một cách bày tỏ.
Và cũng thử nghiệm một số phận.
Số phận con người.
Số phận nhà văn.
Từ số phận con người đến số phận nhà văn thường vẫn mở ra một số phận khác.
Đó là số phận của kẻ không biết phải chọn một chỗ đứng, một chỗ ngồi, nơi này hay nơi kia.
Cái số phận lưng chừng tưởng rằng như dang dở ấy đã vô tình làm nên bút pháp của Phan Triều Hải.
Hải viết để làm gì ?
Bộc bạch, không phải. Thuyết giảng, không phải.
Vậy sứ mệnh của những con chữ và lời và ý muốn đắn đo thêm bớt để hoan ca hoặc bi ca một viển vọng nào trong cuộc sống hôm nay của chúng ta?
Nói về Hải là nói về những dấu hỏi bâng khuâng của một mặt đời còn lênh chênh giữa hư thực.
Yêu chưa phải yêu.
Hơn oán chưa phải hờn oán.
Cái giọng điệu đời riêng ấy cứ lưng chừng, nhợt nhạt một không khí vô sắc mà hơi hám buồn rầu.
Tuy nhiên cái hơi hám buồn rầu kia chỉ trong giây phút ngắn ngủi lại bày biện ra một không gian khác: một thứ dửng dưng hư không lơ lửng trong từng giòng chữ.
Tôi có cảm giác đó là một thứ văn chương hư vô đang manh nha hình thành.
Một thứ hư vô của những cái nhìn bất định về tương lai, về một con đường trước mặt không biết sẽ khép mở thế nào.
Hải đang sống với thời hiện tại và hình như trong vô thức đã mang chịu một trách nhiệm nói hộ những câu chuyện riêng tư của thế hệ mình.
Tôi nghĩ rằng Hải đang sống chứ không phải đã sống.
Vì thế có thể tin rằng Hải đang rình rập mình và cũng cùng lúc rình rập cuộc sống quanh mình - Hải lắng nghe và Hải cũng kịp thời mỉm cười với cái quán hàng phô diễn những trắc trở cùng hạnh bgộ.
Hành trình của Hải còn dài và xa nhưng tôi vẫn nghĩ rằng mình không sai lầm khi không chế ngự được trong đầu mình cái hình ảnh của một Phan Triều Hải như một kẻ đi xiếc giữa cõi thực và hư.

Tháng 3 - 1994
TRỊNH CÔNG SƠN

Tristesse

Một trong những truyện ngắn đặc sắc nhất của anh.

Khi mà sao chổi Hale-Bopp đi qua thì tôi đang nằm trên mái nhà. Ban đầu, tôi thấy nó rất mờ, rất nhạt. Tôi thấy nó như vừa chui ra khỏi một đám mây, trước là một cái đầu nhỏ, tiếp theo sau là một chùm sáng đục mà càng lúc càng mượt mà hơn, uyển chuyển như một cái đuôi chồn dựng ngược. Tôi biết chắc chính là nó cho dù chỉ nhìn bằng mắt thường, bởi so với những chùm sao quen thuộc khác thì nó có một vẻ kỳ dị, như một thiếu nữ chưng diện bộ áo váy sáng rực kim tuyến đi dự hội đêm hè. Tôi không biết nó xuất hiện đã bao lâu rồi trước đó. Lẽ ra tôi đã phải leo lên mái nhà sớm hơn, như mọi ngày, để đáp lưng trần xuống cái mái tôn quen thuộc ấy, nơi mà tôi chỉ buộc phải rời khỏi đó vào những đêm mưa. Nếu không, thì tôi đã được chiêm ngưỡng lâu hơn nữa cái cảnh tượng cực kỳ hiếm hoi chỉ diễn ra sau hàng bao nhiêu đời người. Nhưng tối hôm đó, tôi đã bất chợt chợp mắt, không chỉ vì mệt mà còn vì cái lạnh đầy quyến rũ tỏa ra từ những mái tôn nghiêng nghiêng hai mươi ba độ rưỡi ấy.

Chính xác là hai mươi ba độ rưỡi. Khi xây nhà, cha tôi đã không hề tuân theo bất kỳ một kiến trúc nào cả.

- Tao đã ở cái nhà này hai mươi năm nay. Tao biết cần phải xây như thế nào. - Ông nói.

Những bản vẽ của các kiến trúc sư kinh nghiệm lẫn những ý kiến đóng góp của đám sinh viên xây dựng đang tập tành đi vào thực tế đều bị gạt bỏ không thương xót. Không có gì lay chuyển được ông. Và cứ dựa trên tinh thần lãnh đạo đó mà ngôi nhà mọc lên từ từ, chậm rãi, bởi không ai muốn làm trước những mệnh lệnh tùy hứng và thường khi trái ngược với những nguyên tắc cơ bản của vị chủ nhà vừa uy quyền, vừa chủ quan ấy. Trưởng nhóm xây dựng là người hết sức cẩn thận và biết điều khi nhường hẳn quyền quyết định cho cha tôi ngay sau những xung khắc đầu tiên, và vào một đêm của tháng thứ sáu kể từ ngày ngôi nhà cũ bị đập nát để làm nguyên liệu cơ bản cho cái nền của ngôi nhà mới, thì cha tôi, lúc ấy hãy còn ngủ ngoài trời trống hoang hoác vì mùa khô năm nay quá sức nóng nực, không hề có một ngọn gió lẫn giọt mưa, đã bị đánh thức bởi người đội trưởng tận tình và cẩn thận.

- Ngày mai chúng tôi sẽ bắt đầu làm mái nhà. - Ông đội trưởng nói nhỏ.

Cha tôi gật gù:

- Ừ, thì cứ làm.

Người đội trưởng có quá thừa kinh nghiệm trong những trường hợp này.

- Tôi hỏi xem ông muốn làm như thế nào. Làm mái nhà là một việc quan trọng, tất cả mọi người trên trái đất này đều phải sống dưới những mái nhà. Có tương lai hay không cũng tùy thuộc vào mái nhà.

- Ðúng đấy - Cha tôi ngẫm nghĩ - Vậy thì, tôi muốn có một mái nhà mầu sáng, và nghiêng.

- Mái tôn mầu sáng, và nghiêng. Tất nhiên rồi. - Người đội trưởng vẫn nghiêm nghị.

- Nhưng nghiêng như thế nào. Bao nhiêu độ?

Cha tôi lộ vẻ hoang mang, nhưng vốn là người không bao giờ muốn để người khác thấy sự mất chủ động của mình, ông hỏi ngược lại.

- Trái đất này quay theo một trục nghiêng. Cái trục ấy nghiêng bao nhiêu độ?

Lần này đến lượt ông đội trưởng lúng túng, và phải mất hai giây cho một câu trả lời.

- Hình như hai mươi ba độ rưỡi.

- Vậy thì hãy làm cho tôi một cái mái nhà nghiêng hai mươi ba độ rưỡi. Thật chính xác, không được sai một ly. - Cha tôi ra lệnh, kết thúc vấn đề hệ trọng ấy bằng cách nghiêng lật người sang một bên, và như thường lệ giấc ngủ đến với ông nhanh ngay lập tức.

Cuối cùng thì mái nhà cũng đã làm xong, nó nghiêng nghiêng theo một góc nào đó mà bất kỳ ai khi nhìn ngắm cũng không thể không nhận thấy được sự hòa hợp dễ chịu của nó đối với mình.

- Mái nhà trông rất thoải mái - Mọi người nhận xét.

- Bởi vì nó nghiêng hai mươi ba độ rưỡi. - Cha tôi khẳng định.

Tuy nhiên, những ngày đầu tiên ở trong ngôi nhà mới luôn luôn có một cảm giác lạ thật khó chịu. Mùi vôi vữa, mùi sơn cửa, mùi của vecni đánh trên gỗ chưa kịp khô khiến không ai có thể ngồi lâu được nửa ngày.

- Ðó là do nhà mới. - Cha tôi trấn an. - Chưa kịp có hơi người.

Tristesse

Vợ tôi đã sửa chữa thiếu sót ấy bằng những sai lầm. Trước tiên là vào dịp cuối năm, nàng đã hào phóng trích hẳn ra một phần tiền dành dụm còm cõi để mua những cái chậu hoa kiểng sặc sỡ, với tham vọng không hề che giấu.

- Qua năm, em sẽ trồng chúng thành một rừng hoa trong nhà.

Nhưng tham vọng ấy nhanh chóng lụi tàn chỉ mươi ngày sau. Nàng đã phải nhọc công đi hốt hết lá khô cành khô rơi rụng mỗi ngày, mà lòng vẫn hy vọng những cây ấy chẳng qua đang tiến hành một quá trình thay da đổi thịt, để cuối cùng có một phát hiện muộn màng là những cây kiểng ấy được người bán trồng đơn giản bằng cách cắm thẳng vào đất mà không hề có một cọng rễ nào khả dĩ có thể nuôi sống được chúng cho tới mùa ra hoa tới. Sau đó nàng tiếp tục thực hiện sai lầm kế tiếp là mua một chiếc lồng chim tuyệt đẹp có chạm trổ vài đường viền theo phong cách lăng tẩm của vua quan triều Nguyễn.

- Ðể cho vui cửa vui nhà khi gia đình ta chưa có trẻ con.

Chú chim nhỏ bé mà lanh lợi, cứ líu lo hót suốt những ngày mới về. Thế nhưng chàng chim ấy cũng chỉ mua vui được một vài hôm. Sau đó là một cảnh tượng ủ rũ, với lông cánh, lông đuôi xơ xác rơi xuống sàn. Và để tránh một kết cuộc bi thảm đang diễn ra từng ngày từng giờ trong ngôi nhà, vợ tôi đã vội vàng giúi cái lồng son với con chim tội nghiệp đang thoi thóp cho thằng bé đổ rác vào một buổi trưa.

- Nó sẽ biết cách chăm sóc con chim.

Vợ tôi nói, giũ sạch nỗi ăn năn với sinh vật bé bỏng ấy một cách nhẹ nhàng như vậy.

Nhưng sau những câu chuyện ấy thì mọi người cũng đã bắt đầu quen với ngôi nhà mới. Tất cả nhận ra rằng, cái hơi người cần có thường được nói đến, chính là kỷ niệm, không có gì gần gũi với người hơn là những kỷ niệm. Giờ thì mọi người đã có những kỷ niệm mới, đã có thể nhìn quanh mà nhớ được những sai lầm của vợ tôi đang diễn ra ở đâu. Này là ở bốn góc nhà, nơi từng đặt những chậu kiểng, này là hiên nhà, nơi từng trú ngụ của con chim tội nghiệp với chiếc lồng son. Chỉ có tôi là không quen được với nơi ở mới, không quen ở mà trên đầu bị che bởi một mái nhà, và chung quanh là những bức tường có cửa sổ trổ ra lưng những tường nhà hàng xóm. Tôi đã nhiễm phải thói quen sống ngoài trời trong suốt thời gian xây nhà, ấy là thói quen được ngắm những ngôi sao hằng đêm. Cái thói quen mới đã dễ dàng xóa đi hoàn toàn những thói quen và sở thích khác mà tôi đã tích lũy được trong suốt hàng mấy mươi năm sống trên cõi đời này. Và thế là hằng đêm, tôi leo lên mái nhà, tựa cái lưng trần vào mái tôn lành lạnh nghiêng hai mươi ba độ rưỡi, hai chân khép lại xuôi theo sóng tôn về dưới, hai tay khoanh trên ngực và mắt ngước nhìn lên bầu trời đen thăm thẳm đầy sao. Mỗi đêm tôi cứ nằm như thế hàng giờ liền, sung sướng vì chung quanh không có những bức tường, trên đầu mình chỉ một bầu trời, một bầu trời lớn mênh mông, và không hề bị chia sẻ. Có rất nhiều sao trong bầu trời đó, cứ mỗi ngày lại có một bố cục những sao khác nhau. Và cứ hàng tháng lại có trăng xuất hiện. Nói chung tôi không thích trăng, vì nó sẽ luôn luôn to quá, tròn quá, sáng quá. Trăng cứ như một thiếu nữ đến hoặc sẽ đến trước ta với khuôn mặt đầy son phấn, nhìn thẳng vào ta với cái nhìn lạnh lẽo và bỡn cợt, rồi nói: Tôi rất đẹp, đúng không? Mà ta thì không thể có một lời nào khác ngoài việc phải thừa nhận sự thật đó. Tôi không thích cái kiểu sỗ sàng ấy, tôi chỉ thích tìm những ngôi sao. Phải tìm. Có những lúc ngay nơi ấy không hề có một ngôi sao nào, nhưng trong chớp mắt lại có một đốm sáng xuất hiện bé tí như đầu kim, để rồi khi bạn chưa kịp kìm giữ lại thì chỉ một cái chớp mắt, nó biến mất khiến không thể biết được thực hư. Và cứ như thế, bạn có thể chơi cái trò này mãi, mà càng chơi càng bị hút vào, như một thứ đam mê không sao dứt ra được, để rồi mỗi buổi sáng bạn lại buộc phải mong chờ đến đêm tối để được ngắm, được chơi cái trò trốn tìm bất tận đó.

Vợ tôi rất không hài lòng với đam mê này của chồng. Ðối với nàng, tất cả những lý do tôi đưa ra đều không thể biện minh được cho một hành động điên rồ như thế, dù đó là một lối thoát cho những công việc cụ thể mà đơn điệu, hay nhằm chống đỡ những rỗng tuếch mơ hồ cứ ngày lại ngày gặm mòn hết những ý chí muốn được suy nghĩ một cái gì đó thật riêng biệt cho mình. Nàng tuyên bố rằng không có gì tồi tệ cho bằng việc hàng đêm chồng cứ len lén leo lên mái nhà mà ngắm sao trời, bỏ mặc vợ ngồi tù túng ở dưới nhà trong tiếng choang choang của hết bình luận viên thể thao đến bình luận viên thời sự trên truyền hình. Nhưng nàng cũng chưa thể tìm ra được một lý do nào đủ mạnh để có thể kết liễu công cuộc leo trèo tìm tự do của tôi cho đến một ngày tháng Tư nóng bức, lúc ấy tôi đang ở trần, đặt bước đầu tiên lên nấc thang tre dẫn từ bếp lên mái nhà thì nàng thông báo.

- Trong tháng này sẽ có sao chổi Hale-Bopp đấy, độ cao từ mười đến hai mươi lăm độ Tây Tây Bắc.

Tôi sửng sốt. Tôi chưa hề ngờ đến điều này bao giờ. Tôi đứng cheo leo trên thang, hoang mang. Hale-Bopp. Tôi sẽ được trông thấy nó sao. Vợ tôi bình tĩnh tiếp.

- Và anh sẽ không bao giờ được leo lên mái nhà nữa sau khi ngắm được nó.

Ðó là một thỏa thuận hợp lý. Bởi Hale-Bopp chỉ quay lại với trái đất sau mỗi hai ngàn bốn trăm năm. Tôi biết rõ như thế. Tôi còn biết rằng cho dù cái đuôi của nó dài đến hơn một triệu kilômét thì cũng không dễ gì mà bắt gặp được bằng mắt thường, nhất là trong tuần trăng sáng này.

- Anh phải lên mái nhà sớm hơn một chút vì nó chỉ xuất hiện khi trời vừa tối. - Vợ tôi nhắc nhở.

Tristesse

Vào giờ ấy, mái tôn hãy còn âm ấm nóng bởi giấc trưa dài mênh mang nắng. Phần da lưng của tôi dán vào mái tôn cứ rìn rịn mồ hôi. Khi tôi nằm dài, tôi có thể trông thấy hai mũi chân của mình chúc lại ở phía dưới kia. Tôi nằm nghiêng đầu qua hướng Tây Tây Bắc một chút, và chọn một cái tư thế nhẹ nhàng nhất với những khớp xương ở khuỷu tay, khuỷu chân sao cho có thể nằm lâu được mà không mỏi. Và trong những ngày chờ đợi khi nằm như thế, thỉnh thoảng tôi bắt gặp một làn khói nhè nhẹ đi lên từ mái nhà bên, một vài ngọn lá khô trượt xuống máng nước và một bãi ***** mèo còn mới tươi.

Lúc chưa có sao chổi xuất hiện thì tôi thường hay nghĩ. Tôi nghĩ là tôi sẽ làm gì vào năm ba mươi tuổi. Có lẽ cũng không có gì thay đổi nhiều. Rồi tôi nghĩ là tôi sẽ làm gì vào năm bốn mươi tuổi. Lúc ấy có lẽ tôi đã chậm đi nhưng chắc cũng vẫn đang đi làm thôi. Người ta nói tuổi ấy mới là tuổi chín muồi. Khi tôi chín muồi vào tuổi đó thì tôi sẽ có gì trong tay nhỉ? Tôi không rõ. Nhưng nói thiệt tình là tôi không biết, bởi bây giờ tôi cũng đã có thể ngồi ở nhà mà biết chiến sự đang diễn ra ở đâu qua cái ti-vi, tôi đã có thể uống bia lúc nào cũng sẵn trong tủ lạnh. Tôi đâu cần kiếm thêm hai cái tủ lạnh hay hai cái ti-vi để trong nhà mà làm chi. Lúc ấy điều quan trọng nhất có thể có được là những đứa con. Có lẽ lúc ấy tôi sẽ lo cho những đứa con. Rồi tôi nghĩ là tôi sẽ làm gì vào năm năm mươi tuổi. Lúc ấy tôi không thể ôm mãi cái cặp mà đi đến người này người nọ chào hàng như bây giờ. Vả lại người ta cũng không cần một nhân viên già nua như thế cho dù là mẫn cán tuyệt đối đi nữa. Nói chung, những khi nằm chờ sao chổi tôi thường nghĩ rất nhiều như vậy. Nhưng không phải lúc nào cũng nghĩ quá xa, đôi khi tôi nghĩ rất thực tế, chẳng hạn như tôi bây giờ là một gã rất to rất khỏe. Chẳng hạn như tôi không thích ở trong nhà, mà thích ở ngoài trời. Tôi thèm hít thở khí trời ghê lắm. Nói cái này hơi bậy, nhưng hồi còn nhỏ, lúc nào tôi cũng thích ở truồng. Tôi ở truồng mọi nơi nào có thể được, nhất là những khi chạy ngoài mưa. Những đêm hè không có mưa thì tôi thích tắm ngoài trời, tôi thích dội nước ào ào, nước lạnh ngắt kéo lên từ giếng. Tôi cũng thích ngủ dưới những tán cây, nhất là những đêm mà có gió luồn qua ngực, qua tóc. Tôi thích những điều đó ghê lắm.

Sau một tuần tôi canh giữ sự xuất hiện của Hale-Bopp trên mái nhà, cha tôi tuyên bố.

- Mày sẽ chẳng làm một cái gì cho ra hồn được.

Nhưng đây không phải là lần đầu tiên tôi nghe một câu như thế. Ðối với cha tôi thì người ta sinh ra trên đời này không phải là để ăn, ngủ, kiếm tiền phục vụ chuyện ăn ngủ rồi chết. Theo ông thì làm một con người còn khó khăn hơn nhiều. Và không chỉ có mỗi một mình cha tôi có ý kiến như thế. Có lần tôi nghe người ta ca ngợi một nhà thơ trên truyền hình:

- Ông ấy không chỉ là một nhà thơ mà còn là một con người.

Là một con người. Tôi chắc chắn khi mà thốt ra một cấu trúc câu như thế thì con người đang được viết hoa, và nhấn mạnh rằng không phải ai cứ sống là đã đảm bảo thành một con người được. Phần tôi thì tôi rất tiếc, tôi mong được nói một trăm ngàn lần để xác nhận với một trăm ngàn người mà tôi có thể gặp rằng từng người, từng người một, tất cả đều là những con người. Có những người mà tôi rất ghét, nhưng tôi cũng sẽ nói với họ như thế, bởi tôi thấy làm con người tưởng cao ráo lắm, nhưng ê ẩm có thừa. Người ta phân biệt nhau ra người tốt, người xấu, trong khi xấu hay tốt gì thì cũng đều do chính người nhào nặn nhau mà nên. Tôi biết cái sao chổi Hale-Bopp không phải lần đầu tiên đến trái đất này, nó đã từng du hành ngang qua đây hơn hai ngàn bốn trăm năm trước. Tôi không hình dung được hai ngàn bốn trăm năm trước có những ai là ai, có tên tuổi gì, có địa vị gì, có những vinh quang hay thống khổ gì. Tôi cũng không biết hai ngàn bốn trăm năm sau thì những ai là người sẽ là gì. Tôi không biết những điều đó bởi tôi sẽ thành cát bụi chỉ chừng năm mươi năm nữa. Tôi muốn chia sẻ ý nghĩ mà cha tôi gọi là điên rồ ấy cho những ai tôi gặp được. Nếu mà tôi có thể bỏ công việc trong một thời gian dài mà không bị chết đói, thì tôi sẽ đi xa. Ði chỉ để làm một công việc hết sức đơn giản. Trước tiên tôi sẽ đến nhà thơ nọ và xin được nói lại: ông không chỉ là một con người mà còn là một nhà thơ. Tiếp đó là bất kỳ ai tôi gặp trên đường. Tôi sẽ xin phép xác nhận với từng người một.

- Anh không chỉ là một con người mà còn là thợ mộc.

Hay

- Chị không chỉ là một con người mà còn là một phụ nữ đẹp.

Và nếu có thời gian, tôi sẽ tán gẫu với họ rằng, khoảng cách từ trái đất đến mặt trăng là ba trăm ngàn kilômét. Từ quả đất đến mặt trời là một trăm năm mươi triệu kilômét. Từ nhà tôi đến nhà bạn là một trăm mét mà chúng ta gặp nhau mỗi năm chỉ có một lần. Và như thế thì chúng ta mới nhỏ bé làm sao. Quá nhỏ bé để có thể phân cấp hay so nhau một tiếng nói. Cho dù ta có đáng là người hay không đi nữa thì ngay cả khi tựa vào nhau rồi, chính quả đất cưu mang tất cả mọi người cũng nhỏ bé nốt. Ðã có số liệu rõ ràng rồi đấy.

Cứ như thế mà tôi đã nằm suốt nhiều ngày liền trên mái nhà từ sáu giờ bốn mươi lăm chiều mỗi ngày, trong khi niềm tin của mọi người đặt vào cái sự kiện ấy dần dần lụi tàn.

- Nếu có trăng thì sẽ không nhìn thấy sao chổi. - Vợ tôi đã bắt đầu muốn chấm dứt những lý do chính đáng cho việc nằm trên mái nhà của tôi.

Tôi không biết là nếu không leo lên mái nhà nữa thì sẽ làm gì ở dưới mái nhà. Vợ tôi thì lúc nào cũng có việc để làm, những công việc vặt vãnh của một phụ nữ chuyên lo cho cái tổ ấm của mình. Hoặc ngay cả khi hết việc rồi, nàng vẫn có thể bận rộn la hét con mèo với nhiệt tình không đổi cũng như thể đang loay hoay bên cái chảo bốc khói nghi ngút. Tôi cũng có thể trông thấy cha tôi vun vén cho những bụi cây con con trước cửa, miệng phàn nàn về đám con nít hàng xóm ngày càng coi thường cái uy của ông mà cứ bẻ ngang mấy cành hoa. Tôi có thể hình dung ra mọi điều thật chính xác, trừ việc tôi sẽ làm gì trong khoảng thời gian đó. Suốt một ngày sống trong khói bụi, trong tiếng động cơ xe máy, trong tiếng nói cười của những đám đông, thì đêm về tôi chỉ muốn yên lặng. Mà yên lặng thì không nơi đâu yên lặng bằng bầu trời. Thật đấy.

Tristesse

Hôm nay trời cứ nắng như lửa. Dưới cái nắng ấy, tôi đã chạy hết mười chín vòng để giao khung tranh cho khách hàng. Người ta trả cho tôi mười lăm ngàn một vòng. Hôm nay tôi kiếm được hai trăm tám mươi lăm ngàn. Hiếm khi nào tôi kiếm được từng ấy tiền trong một ngày, nhưng tôi cũng không kịp vui sướng với điều ấy. Tôi mệt quá. Về đến nhà mới thấy mệt, bao nhiêu thứ trong đầu quánh lại như một trái ten-nis, cứ lăn và nhảy từ góc này sang góc kia, từ mang tai trái sang mang tai phải. Tất cả là tại nắng, nắng như lửa. Tôi mệt đến nỗi chỉ muốn nằm dài ra, và quả thật tôi đã nằm dài ra. Vợ tôi cởi áo cho tôi, chậm rãi lau người tôi bằng một cái khăn khô cứng vì suốt ngày phơi ngoài nắng, những sợi lông của khăn xát lên người rát bỏng. Tôi muốn nói với nàng là hình như nó đang làm trầy da, và nàng làm ơn đi nhúng nước cái khăn ấy, nhưng tôi cũng không phản ứng được, tôi không cử động được cả bàn tay.

Tôi thức dậy khi vợ tôi đang ngồi ở góc bàn. Nàng đang đếm tiền, đang xếp những tờ năm ngàn thành từng xấp một trăm ngàn và buộc mỗi xấp bằng một sợi thun mỏng. Rồi sau đó nàng lại gỡ dây buộc, nàng xếp thành từng xấp năm mươi ngàn và buộc mỗi hai xấp bằng một sợi thun mỏng. Rồi sau đó nàng lại gỡ dây buộc, nàng xếp thành từng xấp mười ngàn và buộc tất cả bằng một sợi thun khác lớn hơn. Nàng làm tất cả những công việc đó một cách chậm rãi, cái ngực lớn tì sát vào bàn. Nàng thong thả đếm, thong thả buộc, tóc nàng lõa xõa sau gáy, màu tóc không còn tươi như ngày trước. Ngày trước tóc nàng đen nhánh, giờ thì hoe hoe vàng. Tôi không biết vì sao tóc nàng lại nhạt đi. Có những điều mà tôi không bao giờ thiết tha tìm hiểu đến nơi đến chốn, bởi những việc ấy cũng chẳng có ích gì.

- Em cảm ơn anh - Nàng cúi xuống, thì thầm. - Hôm nay nhiều tiền quá - Hàm răng nhỏ của nàng cắn vào tai và cái lưỡi vòng quanh khiến tôi rùng mình.

- Anh ngủ lâu chưa - Nàng nhẹ nhàng.

- Chỉ mới một lát thôi.

Tôi thở ra.

- Mấy giờ rồi.

- Tám giờ.

Nàng nói. Tôi bất chợt nghe lạnh suốt lưng. Tôi ngồi phắt dậy, đầu óc quay cuồng như mụ hẳn đi, chỉ trừ duy nhất một điều còn lại, là nó. Sao Chổi. Chưa bao giờ tôi có một cảm giác lạ như thế này về nó, tim tôi đập dồn và hai bàn tay lạnh có mồ hôi nhè nhẹ tứa ra. Tôi tựa cái thang tre vào tường.

- Anh điên à. Anh không thể nào trông thấy nó vào giờ này đâu - Vợ tôi gào lên khi tôi đặt chân lên nấc thang đầu tiên - Ðã trễ rồi, anh lên làm gì. Suốt cả tháng nay anh ở lỳ trên đó chưa đủ sao - Nàng càng lúc càng giận dữ. Nhưng tôi cắt ngang.

- Mặc kệ anh.

Chân tôi đã chạm lên mái nhà, tôi bò chầm chậm về chỗ của mình, chân tôi giẫm phải một cái gai bông giấy khô, nhói lên. Mặc. Tôi nằm xuống, người duỗi song song theo những sóng tôn, nghiêng một góc hai mươi ba độ rưỡi, đầu quay về hướng tây Tây Bắc. Lúc này trên bầu trời phía ấy chỉ là những đám mây bàng bạc trôi trên nền đen thẫm trông như những bụi cây. Tôi cố mở mắt lớn hơn, nhìn xoáy vào đó. Dường như chỉ có một vài chấm sáng quen thuộc đang nhấp nháy cùng nhau. Tôi không định vị được những chòm sao Andromède lẫn Persée hay Pégasse, nhưng tôi luôn có một cảm giác rất thật rằng, nó ở đó, như thể Persée ở gần Hale-Bopp chứ không phải ngược lại. Và cứ thế tôi nhìn, hơi lạnh ở mái tôn tỏa ra nhè nhẹ lan man trên da thịt, và tôi thấy mắt bắt đầu mỏi, mí mắt sụp xuống. Tôi không muốn mí mắt sụp xuống vào lúc này, nhưng không thể cưỡng lại được. Tôi xuôi hai tay bên hông, tôi ngủ.

Tôi nằm mơ thấy mình đi trên một miền đất sáng. Mỗi bước chân tôi đi giẫm lên một thứ đất sáng như bạc. Ở đó không có nhà máy, không có nhà ở, không có thú vật, không có cây cối. Chỉ có một mầu duy nhất là mầu sáng y như mầu của giấy bạc mà tôi vẫn thường dùng làm thủ công ngày còn bé. Lúc ấy mẹ tôi là cô giáo. Mẹ tôi dạy rất nhiều đứa nhỏ trong một cái lớp nhỏ, cuối phòng có một cái tủ nhỏ chứa đầy giấy làm thủ công. Có giấy trơn, giấy thô, giấy bóng. Mẹ cho tôi rất nhiều giấy bóng đủ màu, xanh, đỏ, tím, vàng nhưng tôi chỉ thích mỗi một màu, màu bạc. Tôi thích ngắm nhìn nắng loang lóang trên màu bạc đó óng ánh như vàng ròng, màu lá cây trên nền bạc đó lóng lánh như suối, và cả màu của khuôn mặt tôi ngoằn ngoèo, ngoằn ngoèo, đen và nâu. Còn bây giờ, trong giấc mơ, tôi không soi gương mặt của mình mà đi những bước chân lên lớp đất bạc xốp mịn như bánh kem khô ấy, thấy mình không hề già đi mà vẫn như ngày trước, vẫn là một thằng bé đang loay hoay cắt dán những tờ giấy bạc trong cái lớp học nhỏ và oi nồng của buổi trưa miền Trung, thỉnh thoảng lại ngóng cổ nhìn ra ngoài sân nắng chát chúa mà mơ màng. Và tôi nhìn ra ngoài, đơn giản như thể mở cửa sổ mà nhìn ra, và thấy quả đất thân thuộc của mình đang chầm chậm xoay, xoay quanh mình chứ không theo một cái trục nghiêng có sẵn nào cả. Mọi người đứng ở đó ngước lên, họ nhìn thấy tôi và hét: Về mau, về mau!

Tristesse

Tôi mở mắt ra khi nghe tiếng cửa nhà bên khép lại. Khi cửa của mỗi nhà khép lại thì đó cũng là giờ khắc được xác định. Mỗi cánh cửa hàng đêm khi đóng lại cũng khép lại một ngày cho mỗi ngôi nhà. Có những cánh cửa khép sớm, có những cánh cửa khép trễ, nhưng tôi chưa bao giờ thấy có những cánh cửa nào không khép suốt đêm. Thời gian như một dải băng giấy dài, được gấp lại, từng chút một, như những cánh cửa cứ lần lượt hàng đêm đóng lại, sớm mai mở ra, đều đặn mãi như thế với cùng một nhịp điệu, không đổi, chỉ có những người đóng cửa là thay đổi. Những người đóng cửa luôn là bậc trụ cột trong nhà, phải cẩn thận, phải trách nhiệm. Khi họ chết đi sẽ có những thế hệ tiếp theo trưởng thành hơn kế tục công việc đó, đóng cửa và mở cửa. Chính lúc tôi lan man như thế thì rất chậm rãi và điềm tĩnh, Hale-Bopp lộ dần qua những áng mây, nhỏ nhắn và khiêm tốn, khiến tôi không thể hình dung ra được đó là một kẻ khổng lồ với cái đuôi dài hơn một triệu kilômét. Nhưng khi vừa mới thoát ra hẳn đám mây, thì càng lúc nó càng sáng hơn, lộng lẫy hơn so với những chòm sao xung quanh, nó đã thành một kẻ khác, âm thầm nhưng quyền lực, phi không gian, phi thời gian.

Hai tay bám vào máng xối, tôi cúi đầu xuống nhà, thét lên.

- Sao Chổi.

Cha tôi bực dọc.

- Sao Chổi cái con khỉ. Xuống mau.

Giọng ông khản đặc như mọi khi, nhưng so với những gì tôi nhìn thấy được thì không có một tí quyền uy nào nữa. Vẫn đầu chúc xuống nhà, tôi lặp lại.

- Sao Chổi.

Lần này thì mọi người bước ra ngoài, ngước nhìn theo hướng tay tôi chỉ, chăm chú. Tôi thấy Hale-Bopp càng lúc càng sáng hơn, lộng lẫy hơn. Mọi người đứng đó một lát, nhìn đăm đắm vào bầu trời và cha tôi nói.

- Thôi, vào. Chả thấy cái mẹ gì.

Vợ tôi dịu dàng.

- Thôi, xuống nào.

Tôi lạnh mình vì sự thờ ơ đó. Mọi người đều phải được thấy nó. Mọi người không biết rằng họ chỉ là một trong hàng bao nhiêu tỉ tỉ người đến rồi đi khỏi trái đất này trong hơn hai ngàn năm qua được diễm phúc chiêm ngưỡng nó sao. Tôi vội vàng về chỗ của mình, tôi hối hả nhìn theo nó. Tôi biết rằng nó đang chầm chậm trôi qua khoảng trời này, trước đôi mắt thán phục và tuyệt vọng của tôi. Cái sao chổi ấy nó biết như thế, thế mà nó vẫn trôi đi.

Và thế là nó đi mất thật rồi, mất dạng. Tôi cứ ngồi mà lục tìm nó hết trong đám mây này đến đám mây khác, nhưng vô ích. Trên bầu trời lúc này chỉ tuyền những đám mây. Chẳng mấy chốc trời sẽ sáng, những cánh cửa ở những ngôi nhà sẽ lần lượt mở ra, những người chủ nhà sẽ cất những then cài bên tường, tiện tay bóc một tờ lịch nhỏ, trong khi Hale-Bopp đi càng ngày càng xa, lặng lẽ một mình, âm thầm để rồi hai ngàn bốn trăm năm nữa tình cờ nó sẽ quay lại đây, ngang qua trái đất này như đi ngang qua hàng tỉ tỉ những hành tinh nhỏ bé và vô vị khác, mà không hề biết, không hề nhớ nơi ấy những ngàn năm trước đã từng có những ai, có những tên tuổi gì, có những chức vụ gì, có những mưu toan gì, hay đã từng có lưu truyền những câu chuyện kể nào không. Trời sẽ sáng, và mọi chuyện sẽ như thế, nhưng bây giờ hãy còn tối, tôi cần phải ngủ. Tôi leo xuống thang, tôi chui vào nhà, rón rén nằm xuống, mắt ngước lên chạm phải cái trần nhà còn trắng sáng mầu vôi mới. Ngày mai tôi sẽ không được leo lên mái nhà nữa. Ở dưới mái nhà tôi không biết làm gì cho hết ngày, nhưng dù sao tôi cũng đã nhìn thấy nó rồi, cái sao chổi ấy, nó đẹp thật đấy, và thiệt tình tôi chẳng biết còn phải đợi chờ điều gì hơn thế nữa.

6-1997
Hết

Saint

Hôm lâu lâu anh có mua cái cuốn của Phan Triều Hải, thỉnh thoảng lại giở ra đọc, vừa đọc vừa buồn cười tại sao già thế rồi còn hâm hâm dở dở. Nghĩ cho kỹ, cũng là một kiếp người, sướng hay khổ là tại mình cả, cứ nghĩ ngợi lắm mà làm gì, chỉ chóng hâm.

__________________

Tristesse

Đúng là nghĩ ngợi nhiều chỉ có thể từ hâm trở lên mà thôi. Nhưng mà không thể nào không nghĩ ngợi được, nếu bản tính của mình đã là như thế rồi.

Phía sau nỗi buồn - Em thích truyện ngắn này nhất. Truyện này PTH gởi thẳng cho em, nên có nhiều đoạn không có trong bản đã in ra.

Trưa, khi ngồi trên máy bay đi vào vùng bão mà mãi không hạ cánh được, tôi đã tự hỏi liệu mình có chết lúc này không. Và cái chết có thực sự đáng sợ lắm không? Tôi đang bay cùng chiếc Boeing 747 loại mới, thế mà nó chỉ như một cái lá trong cơn bão. Người ở những hàng ghế bên đã vội vã tìm túi nôn khiến mũi tôi cay cay. Ừ, liệu cái chết có đáng sợ lắm không nhỉ? Hôm nay là ngày thứ tám hay thứ chín gì đó của Olympic Atlanta, có lẽ tôi sẽ không kịp xem Carl Lewis nhảy xa hay Michael Johnson dứt điểm cuộc chạy 400m như thế nào. Trước Olympic hai ngày, một chiếc TWA-800 của Mỹ rơi ngoài đại dương. Những hình ảnh kinh hoàng đó phủ đầy các kênh truyền hình trong những ngày qua. Những khuôn mặt thất thần, những dáng ngồi chờ đợi. Kinh hoàng cho những người ở lại. Còn những người đi trên chuyến bay đó còn lại gì? Chỉ là một dấu chấm hết to tướng mà thôi. Cô tiếp viên hỏi tôi, “Anh cần thêm túi nôn không?”. Tôi không đáp được, tôi mệt lắm, vả lại tôi đang bận nghĩ. Thế đấy, cái chết thật ra chỉ dễ sợ khi người ta ngồi mà chứng kiến hay ngắm nghía, chứ một khi nó đã đến thì không có gì để nói nhiều. Chấm dứt mọi chuyện. Trong một tích tắc chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác. Mãi mãi như thế.

Máy bay cứ nhồi lên nhồi xuống tìm cách hạ cánh. Tôi ngồi ngay cửa thoát hiểm thấy cái cánh dài của nó nghiêng ngả phe phẩy như quạt. Các cô tiếp viên bận bịu túi bụi, tóc tai xổ cả ra. Những chiếc áo hồng giờ cứ nhòe nhòe như những vệt màu ướt. Nào chăn nào nước nào khăn. Cổ tôi đắng nghét. Nếu chết mà lại nhẹ nhàng như một dấu chấm hết thế kia thì cái gì mới đáng sợ nhất nhỉ? Tiền bạc à? Cũng không. Thời buổi này có bị đẩy ra đường với hai tay trắng cũng khó mà chết vì đói rũ. Sự nghiệp à? Cũng không. Thành bại cũng là một cái gì đó mơ hồ lắm. Thế thì gì? Nhất định phải có một cái gì đó khiến người ta sợ, người ta bất lực, chứ nếu không, ai cũng vênh vênh váo váo cả thì loạn mất. Tiếng tiếp viên nói qua loa nhỏ: “Máy bay chúng ta sẽ quay lại N. chờ hết bão”. Giọng này rất hợp với kiểu nói: “Ghét anh quá đi thôi !”. À, tôi nhớ ra tôi đang đi đâu. Tôi đang chạy trốn. Khi trốn là đã biết sợ rồi. Vậy thì có thể kết luận ngay rằng, sợ hơn cả cái chết, là nỗi buồn.

Không ai có thể vo viên nỗi buồn mà ném ra ngoài cửa sổ, dù biết giữ trong lòng là héo úa lắm, bức bối lắm, không thoát được. Lúc ngồi ở phòng chờ tôi lang thang xem hai tay thanh niên người Pháp tóc vàng hoe mồ hồi mồ kê nhễ nhại đá cầu, trong khi nhân viên sân bay cứ thắt thỏm không biết nên cấm hay nên cho phép cái trò chơi quá đỗi tự nhiên bụi đời này. Tôi len vào giữa cả bọn và nhặt được một tờ chuyên đề điện ảnh đầy những câu vớ vẩn đặt ra cho mấy diễn viên Hồng Kông. Trong đó có ảnh một chàng bị thất tình nhưng mặt mày béo tốt chải chuốt khiến tôi dí mũi vào. Chàng kể, khi bị bồ bỏ, chàng đã quay về nhà mà khóc sướt mướt. Mẹ chàng mới bảo rằng, “Mẹ mong rằng ngày mẹ chết con cũng có thể khóc như vậy”. Câu này báo chơi chữ italic khiến tôi chạnh lòng hết sức. Và suốt buổi, cái câu nói có tính giáo dục cao ấy cứ ám ảnh tôi mãi. Quả thật, buồn bã bởi yêu đương chỉ là trò của con trẻ, đứng bên ngoài nhìn vào trông hết sức cải lương (xin lỗi !). Nhất người buồn lại là đàn ông. Tệ ! Nhưng đã nói rồi, làm sao mà thoát được đây. Du dương với một em khác ư? Càng chán chường ghê hơn. Ðọc truyện cười ư? Càng thấy nhạt nhẽo hơn. Và thế là tôi đã chạy trốn với đúng nghĩa của nó. Tôi bảo với Chi rằng, “Mọi chuyện khiến anh chịu hết nổi rồi. Anh đi một tuần”. Khi nói vậy, để giảm phần ướt át, tôi đã không chìa cho nàng xem cái vé đã mua từ lâu mà chỉ bình thản quay đi một cách ấn tượng. Chi đau khổ,”Anh đi thật sao? Anh đi thật sao?”. Cái câu đầy yêu thương ấy cứ ám ảnh tôi mãi, và nó là biểu hiện vật chất của nỗi buồn khủng khiếp mà lâu nay tôi không sao diễn đạt được.

Tristesse

Ở N., suốt hai tiếng đồng hồ gặm cái bánh mì tròn dai nhách có kẹp chả mềm cùng một ly nước ngọt, tôi chỉ biết nhìn ra ngoài cửa kính, ngắm mây bay phù phù qua núi mà không nghĩ gì. Hình như tôi có ngủ chập chờn một lát, chân gác lên cái túi du lịch. Bên cạnh tôi, một gia đình trẻ chiếm hẳn chiếc ghế dài. Ðôi vợ chồng rất đẹp. Người đàn ông vạm vỡ, mắt kính đen sang trọng. Người vợ da nâu, mũi thẳng và mắt thì có cái nhìn đầy như muốn hớp hồn người ta. Suốt buổi, hai vợ chồng không nói với nhau một lời nào. Chỉ có con bé con chạy qua chạy lại giữa hai người, liến thoắng. Ðó là một con bé có khuôn mặt người lớn, mà bất hạnh thay, khuôn mặt ấy xấu xí lạ lùng. Nó chạy quanh phòng đợi và thỉnh thoảng lại lâm vào ngõ cụt. “Chú để chân xuống cho cháu qua nào !”, nó nói với tôi, giọng nhanh và chuẩn. Cứ thế, con bé chạy qua chạy lại nhưng không tỏ vẻ tha thiết với người nào và trí tưởng tượng nghèo nàn nhưng rảnh rang của tôi bắt đầu vẽ nên một câu chuyện có chiều hướng không tốt lắm với những gì mình nhìn thấy. Thêm hai tiếng đồng hồ trôi qua nữa, trời tối dần và trên đầu núi mây bay chậm rãi hơn nhưng vẫn dày đặc khiến giữa cái sân bay xa lạ này tình cảnh mọi người nom càng có vẻ thê thiết giả tạo hơn. Ðúng sáu giờ chiều, tiếng tiếp viên hàng không lại vang lên, rõ ràng mạch lạc, “Bão tan”. Lần này là giọng tự tin của người không còn nợ nần gì ai nữa. Giọng này rất giống kiểu nói “Thôi đi !” của Chi khi em phủi tay. Gia đình con con bên cạnh tôi thu xếp đồ đạc. Người phụ nữ kéo lê túi xách đi trước, đứa trẻ thì nắm chặt tay cha dẫn đường. Ðó là một người đàn ông khiếm thị. Ðường xuống cầu thang đông nghẹt người ùn lại, gia đình ba người đó nép vào một góc. Ðứa bé vẫn nắm chặt tay cha, còn người phụ nữ thì vén tóc duyên dáng, mắt nhìn qua tôi vẫn rất đầy, bình thản. Tôi xách cái túi nhẹ bỗng của mình lên, lòng nhen nhóm một nỗi hổ thẹn nho nhỏ.

Tôi về được đến nơi là trời đã tối mịt. Phòng trải thảm. Giường, tủ, bàn ghế chạm trổ linh tinh, rối rắm. Tôi tắm rửa rồi nằm dài trên giường. Lúc ấy, tôi nhớ đến cồn cào những ngày vừa qua. Tôi là một con người mềm yếu. Mềm đến nỗi có thể ra thơ được. Ðại khái như thế này.

Em có biết một điều này không
Chia tay
Nào phải chỉ xa một người
Mà là chia tay một thời
Và mình sẽ thành người khác.

Hôm trước biết được lý do tôi đi, Nhàn cười mà rằng.

- Mày biết nguyên nhân không?
- Không.
- Thế này, nguyên do là nàng không hiểu được người yêu của mình là ai. Bởi ngay chính chàng cũng không rõ được chàng đang đứng ở đâu kia mà. Làm thơ không thôi thì sợ đói, làm ăn không thôi thì sợ héo. Chàng bay ở lưng chừng, không biết nên đáp xuống hay cố lên cao hơn. Cái đó là ảo tưởng về một sự dung hòa? Hay tham lam nhỉ ?

Tôi im lặng.

- Bi kịch đấy bạn ạ. Tình thần và vật chất, bạn muốn xơi món nào ? Một khi đã dính líu đến thơ thẩn rồi, nếu có thực tài thì vẫn sống được. Nếu mà biết điều thì cũng sống được. Chỉ vừa không có tài mà lại không biết điều nữa thì mới toi thôi. Tớ thấy bạn cũng ra nòi biết điều đấy, cũng biết hòa hợp đấy, nhưng sống như vậy thì dễ lẫn lộn, không thật, khiến người ta không hiểu được mình. Bi kịch chứ chẳng chơi, bạn ạ.

Tôi nằm vắt tay dưới đầu. Cái đồng hồ đeo tay cứ tích tắc, tích tắc như tiếng búa gõ xuống cạnh giường, mỗi lúc một lớn tiếng. Trong một phim hoạt hình về vịt Donald cũng có cái kiểu hành hạ này, từ trong buồng tắm nước cứ nhỏ từng giọt, từng giọt thong thả với dáng vẻ của một tay đao phủ nhịp nhịp đao khiến vịt ta tức lộn ruột. Cái đó gọi là stress . Với tôi, stress đó là lúc chạy lên chạy xuống cầu thang mà không biết để làm gì, hay đứng trước máy photo thì cứ thần người ra mà chọn giấy A3 với A4, cũng chẳng để làm gì cả. Ở nhà, stress là lúc ngồi mãi mà không viết xong một bức thư, hay lồng lộn đi tới đi lui trước cái máy điện thoại cứ im ỉm lầm lì như một hòn đá.

Giữa mọi người, sếp bảo, giọng lạnh tanh.

- Bao giờ muốn đi đâu anh phải báo cho tôi biết trước.

Thật ra trong tiếng Anh muốn đổi anh, tôi thành mày, tao thì cũng chẳng ảnh hưởng gì đến câu cú ngữ pháp. Và chỉ có thế là cũng đủ bị stress rồi. Cùng ngày cùng giờ, sếp của Chi mới nói với cả bọn rằng.

- Chúng bây chớ ăn trưa trong phòng nữa. Nước mắm hôi lắm tao chịu hết nổi rồi. Phòng làm việc mà cứ như một cái chuồng.

Tristesse

Mày, tao đó là cách dịch của Chi. Tối đó chúng tôi ngồi ngoài quán Cái cân. Cái cân là tên chúng tôi đặt cho những chiếc cần cẩu khổng lồ sáng lóa đèn đang với tay lên những tầng cao. ở đó có những ghế đôi hết sức mượt mà, nơi quyến rũ chúng tôi suốt những tháng đầu yêu nhau. Tôi ngồi như nằm ngửa, mặt ngước lên trời, thấy buồn ngủ quá.

- Anh đang nghĩ gì đấy ?
- Chẳng nghĩ gì cả.
- Tại sao anh giấu em chứ.
- Anh giấu em làm gì nào. Ðơn giản là anh không nghĩ gì cả.
- Anh không nói thật.

Tôi đã tỉnh ngủ hơn nhưng vẫn không biết nói gì. Yên lặng. Chi xoay xoay ly nước, nói.
- Em xoay mãi ly nước này là chóng mặt ngay.
- Em ngừng lại đi.
- Việc gì phải ngừng.
- Em sẽ chóng mặt đấy.
- Làm sao anh biết.
- Thì em đã nói đấy thôi.

Chi cao giọng.

- Anh chỉ biết những điều mà em nói ra thôi, còn những điều em quan tâm thì không bao giờ anh nghĩ đến cả.

Vẫn như mọi lần đây. Những lúc này đầu óc của tôi hóa mụ mị lắm.

- Vậy em muốn gì? - Tôi gắt.
- Nó nói như là một cái chuồng mà anh chịu được à. Anh phải có thái độ chứ. Anh phải hét lên chứ.
- Em à, anh cũng có những vấn đề của anh.
- Em không cần biết. Em ghét anh lắm. Em chán anh lắm.

Cái cân đong đưa qua lại, nhấc từng cuộn thép khổng lồ đưa lên tầng cao. Thành phố rồi sẽ có khoảng năm mươi nhà cao tầng mới toanh như thế này trong thời gian tới. Hàng chục ngàn người sẽ làm việc trong những ngôi nhà đó. Tường dán giấy mịn, sàn lót thảm len, đi không nghe tiếng, rất êm. Bao nhiêu người sẽ vào ra những nơi ấy mà không hề hấn gì ? Tôi nghĩ là em đang căng thẳng quá đấy thôi. Tất cả là do chúng ta sống hơi nhanh quá đấy mà.



Mà không sống nhanh thì sẽ rớt lại ngay. Chỉ mới đôi ba năm trước thôi, chỉ cần một cái Anh văn bằng B xoàng xĩnh là đã có việc, còn bây giờ thì gay đấy. Tôi bỏ ra bốn năm trời với những thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu liên tục, qua hết những mùa nắng mùa mưa, lấy cho được một cái gọi là bằng cử nhân tiếng Anh chỉ để rồi nhận thấy rằng có những điều còn đi nhanh hơn cả những toan tính của mình. Ðó là sự thay đổi. Lúc này, biết làm việc không thôi vẫn chưa đủ, mà còn phải biết dự đoán nên làm gì để chuẩn bị cho những cơ hội sẽ đến. Tôi thì thuộc loại thiển cận. Tôi đang lục cục học tiếng Nhật . Khi mà mọi người đã nhuần nhuyễn bảng chữ katakana thì tôi hãy còn gặm nhấm hai mươi chữ hiragana đầu tiên, và điều thu thập được không phải là một ngôn ngữ mới mà là phát hiện về sự lão hóa nhanh chóng của mình. Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự sa sút ấy là do đêm đêm, khi ngồi dưới ánh đèn bàn vàng vọt, tôi không thể nào tập trung được bởi cảm giác về một khoảng không sâu hun hút và lạnh lẽo phía sau. Ðể giải quyết tình trạng này, sau khi nghe những lời than vãn của tôi, Chi đem từ ngoại thành về rất nhiều những mặt nạ làm bằng đất sét và treo đầy bức tường trống trải đó. Căn phòng quả nhiên ấm cúng hẳn lại nhờ những khuôn mặt đất được vẽ bằng những sắc màu nóng, đậm và hung dữ. Lúc ấy, tôi cho rằng chúng chẳng qua chỉ là những cái mặt nạ bình thường chứ không ngờ rằng chính chúng là thước đo lượng tình cảm của hai đứa. Rất nhanh sau đó, màu sắc phai nhạt dần, những má hồng chuyển sang màu đất. Trên những khuôn mặt đã bắt đầu có những vết rạn nứt. Vào những khoảng thời gian vui vẻ hiếm hoi xen giữa những cơn giận điên dại của Chi, chúng tôi ngồi hì hục lấy nước cùng đất sét non trám vào những vết chân chim hòng đem lại sự láng lẩy xưa. Nhưng vô ích. Ðất cứ rã ra như tấm, rơi xuống. Chi cũng mỗi ngày một nhạt nhẽo hơn. Ðó là thời gian cực kỳ khó khăn. Có những đêm tôi không ngủ cho đến sáng, mắt ráo hoảnh. Trong bóng tối, những vết vỡ trên mặt nạ cứ lồi ra lõm vào như những vết thương, và màu thì cứ như máu khô sẫm lại. Còn Chi liên tục trong nhiều đêm liền ngủ trong ác mộng với những người đàn bà xõa tóc thường trực ở đầu giường hay những bàn chân im lặng đi đi lại lại trên nóc mùng. Cả hai kể cho nhau nghe những câu chuyện ấy, lấy làm kinh ngạc về sự tương thích của chúng nhưng không tìm ra được một nguyên nhân chính xác nào cả, cho dù tôi có thú nhận rằng đã xem phim Pulp Fiction những ba lần, hay Chi, ai cũng rõ là một chuyên gia về những phim tâm lý xã hội Hồng Kông. Thế là cái gì đến đã đến. Tuần rồi, khi một nửa cái mặt nạ rơi xuống sàn như quả bom nhỏ làm bốc bụi mờ mịt, Chi nhìn tôi rồi thâm trầm nói.

- Thế là hết.

Tôi cũng nói, vớt vát.

- Có lẽ chúng ta nên xa nhau một thời gian.

Tristesse

Trong khách sạn tivi có liên tục 24/24 nhờ cái ănten kiểu dáng cong cong như một rađa nhỏ. Loại này nghe đâu thường dân muốn lắp cũng được, mất chừng 300 đô cho cả công cán lẫn trang thiết bị. Ở đây hẳn sẽ rẻ hơn chút ít. Người ở thành phố lớn đi đâu cũng hay nghĩ những gì của mình cũng là tốt nhất, đắt nhất. Tôi cũng thế đấy. Nhưng không hại gì, đơn giản chỉ là vấn đề tâm lý thôi. Nói về tâm lý, tôi chợt nhớ đến cô bé mới vào làm chung. Người Huế nhé, cực kỳ xinh xắn nhé, nhưng chỉ phải tội nói hơi nhiều. Nguyên nhân chính là gì? Mất chừng một tuần tôi phát hiện ra nói nhiều thì ai cũng nói nhiều (mọi người hễ bắt trúng đài là nói nhiều ngay), nhưng em gái này dễ bị có cảm giác nói nhiều hơn tất cả bởi thích nói về cái tôi, hay của tôi. Mà quả thực, tôi là một đề tài vô tận lại khó phát hiện vì cách đề cập đã trở nên quá tinh vi rồi. Chẳng hạn, một ai đó chỉ vào tủ kính mà khen, “ Chà, cái áo ấy đẹp quá”. Em này sẽ trả lời, “Hồi trước sếp em cũng tặng em một chiếc như thế”. Hay xa xôi hơn, “Nhỏ bạn em cũng có một chiếc như thế”. Mọi người cứ ngạc nhiên không hiểu sao cô bé này có thể tham gia vào tất cả mọi câu chuyện một cách trôi chảy tự nhiên như vậy, ngoài tôi. Nhưng bất hạnh thay, trong cái tuần dày công nghiên cứu ấy, tôi cũng phát hiện ra chính mình cũng mắc phải căn bệnh đó, và phát hoảng. Ðấy không phải là chuyện chơi, đấy là một cơn dịch thật sự, thế hệ này lây cho thế hệ khác. Người này không bao giờ muốn thua kém người kia, rằng, “Bạn mày như thế này hả ? Tao cũng biết một người như thế”. Hay tồi tệ hơn, như thế này. Năm ngoái, tôi nằm viện mổ ruột thừa. Chú tôi đến, ngồi bên giường bệnh, câu đầu tiên là, “Mi bị ri nhằm nhò chi. Tau còn có lúc tưởng bị ung thư nữa ấy chứ”. Sau khi phát hiện ra điều đó tôi câm bặt suốt một tuần, nhưng sự ăn năn ấy đã quá muộn màng và chỉ sau một tuần tôi lại trở về nếp cũ.

Bà con xa lâu ngày không gặp hay hỏi, “Công việc của mày là gì ?”. Tôi trả lời. Sau đó thể nào cũng nghe hỏi tiếp, “Nhưng cụ thể là gì?”. Những lúc ấy tôi đã cố gắng trình bày toàn bộ những gì mình thường làm trong một ngày để minh họa. Thế nhưng càng trình bày thì lại càng rối rắm. Tôi kinh ngạc nhận ra chỉ có 20% là khối lượng công việc ra việc thật sự. Còn tất tần tật những phần trăm khác chỉ là một mớ hỗn độn vặt vãnh không có tên gọi, và có lẽ, không có ý nghĩa nữa. Khốn khổ thay, chính sự vô nghĩa ấy đôi khi mệnh hệ làm sao.
- Anh đừng có mà nhăn nhó thế.
- Có gì đâu.
- Có. Em cảm thấy rõ ràng như vậy.
- Em nhạy cảm quá.
- Có gì anh cứ nói thẳng ra đi.
- Không có gì. Chuyện vặt.
- Có phải do em đến muộn không ?
- Rồi sao nữa? - Em phải làm nốt công việc, anh biết chứ?
- Biết, biết. Bảy giờ, tám giờ, chín giờ... lúc nào cũng công việc. Vô tận.
- Thế thì chỉ nên gặp nhau một lần vào Chủ nhật vậy.
- Ðược thôi.

Yêu đương là cả một quá trình. Thế này, ban đầu là sôi nổi, vồ vập, quay quắt, săn đón, cường điệu, lúc nào cũng như điên lên, lúc nào cũng như chết được. Sau đó là những chuyện hết sức thường nhật, hết sức vớ vẩn nhưng luôn luôn mang một chút mệnh hệ nào đó. Gom nhiều chút đó lại thì có chuyện. Thật tình, ở tuổi này mà cứ lý sự mãi về thảm bại của những cuộc tình thì nghe kệch cỡm thật. Chỉ có là được hay là không. Biết yêu không? Biết giữ không? Và cuối cùng (mong sao không phải dùng đến) là biết cách chia tay không? Mỗi thứ đều phải học, học từ kinh nghiệm. Thảo nào, phụ huynh, cô dì, chú bác, cứ nhìn đám thanh niên yêu nhau mà thái độ điềm tĩnh bao dung làm sao. Nghĩ mà thẹn cho sự tự tin thái quá của mình.

Tristesse

Những ngày sau tôi hay ra bờ hồ. Bão đang nghỉ ngơi giữa hai lần đến, để lại một thành phố xác xơ trong cái oi nồng của một nồi xông mờ mịt. hơi nước. Suốt một dãy phố là những kem Pháp, kem Ý, kem Mỹ, nào là BASKIN ROBIN, hay 31 mùi...Kiểu trưng bảng Tây này mới hấp dẫn làm sao, không những ngon mà còn sang trọng nữa. Thế nhưng chúng vẫn không át được cái khung cảnh thân quen mà lạ lẫm của một bờ hồ đông nghịt người ra hóng mát. Ở đây, mỗi người như có một mảnh sân của riêng mình, tự nhiên, thân tình. Từng nhóm đánh cờ, những con cờ mẻ góc chạy qua chạy lại xành xạch trên những bàn tay cũ kỹ của tuổi năm mươi. Ðám thanh niên ngồi trên bờ đá xem câu cá, nghe dây câu bắn vun vút ra xa, như những tia nước mảnh dẻ mà sắc. Thỉnh thoảng một con cá bạc lấp loáng bị hất lên khiến cả một góc bờ hồ trở nên loạng choạng. Một ông cụ dắt xe đạp dừng bên cạnh tôi, thong thả gỡ chiếc ghế xếp xuống, rồi tìm nơi phẳng phiu mà ngồi hướng ra ngoài, hai tay đặt trên đùi, khuôn mặt da mồi nom bình thản lạ lùng. Tôi nghe nói dưới hồ này có những con rùa 300 hay 500 năm tuổi, ông lão này chừng bảy mươi tuổi, còn tôi hai mươi bảy. Tôi còn rất nhiều việc chưa làm ở phía trước, nhưng lúc này, tôi có cảm giác rằng, tất cả những gì tôi sẽ làm chỉ là một sự lặp lại những gì mà những người khác đã làm trong hàng ngàn năm qua. Nếu may ra sống được êm xuôi, một ngày hè oi nồng nào đó tôi cũng sẽ là một lão ông phúc hậu như thế này, tóc bạc da mồi như thế, bình an như thế. Lúc ấy, những lo toan phiền muộn về tiền bạc hay tình yêu hẳn phải nhường bước cho niềm vui được đón trọn vẹn thêm một ngày mới. Tôi sẽ ngồi bên một bờ hồ nào đó, trong khi ở nhà, một bà cụ (cũng phúc hậu) đang an nhàn với đám cháu chắt của mình. Lúc ấy cái xinh tươi trẻ trung của chúng ta bây giờ đã đi về đâu nhỉ? Lúc ấy mà bất chợt lỡ nghĩ về một thời yêu đương sóng gió, hay ganh đua thì sẽ có cảm giác như thế nào nhỉ? Và người đàn bà của tôi đó sẽ là ai trong tất cả những thiếu nữ mà tôi đã gặp, là em chăng? Hay là một ai khác? Càng nghĩ càng rối. Càng nghĩ càng quẩn. Và đỉnh cao của sự quẩn đó là vào lúc nửa đêm, khi tôi tỉnh dậy ráo hoảnh mà không có lý do nào cả.

Tôi cảm thấy mình đang ngủ và thức trong một chương trình định sẵn. Thật thế, thử liệt kê những chuyện không hề dự báo được mà xem. Này nhé: Năm 1995, tháng Bảy, đi Thái Lan (sự kiện này rất đáng kể vì cho đến nay đi được nước ngoài hãy còn là một nỗi tự hào âm thầm), tháng Tám, Chi xuất hiện. Tháng Chín, tháng Mười và những tháng tiếp theo không có gì đặc biệt ngoài những cuộc vui liên tiếp. Năm 1996, tháng Hai, tháng này là đỉnh cao của sự vui tươi, tôi nói với Chi là”Chúng ta sẽ lấy nhau nhé”, Chi cười. Tháng Ba, sau Tết ai cũng mệt mỏi, Chi thường xuyên cáu gắt. Tôi bị kỷ luật. Tháng Tư, lần đầu tiên Chi nói chia tay. Tháng Năm, Chi nói chia tay hai lần, tôi nói chia tay một lần. Và những tháng sau là hỗn loạn. Ðấy, toàn là những sự kiện mình không thể lường hết được. Tôi ngồi thừ một lúc, đầu óc minh bạch hẳn ra. Những phiền muộn rất nhỏ không sao giải quyết được ấy chỉ chứng tỏ một điều là, đường đi nước bước của mỗi người đã được chương trình hóa sẵn rồi. Và có thể kết hợp khoa học kỹ thuật với duy tâm mà rằng, có một cái computer khổng lồ và siêu việt ở đâu đó đã hoạch định đời sống của mình. Kiểu lập luận này mà va phải những cái đầu chứa đầy sách vở của đám em trai, em gái ở nhà thì thể nào cũng có một cuộc tranh luận nảy lửa. Nhưng liệu chúng có biết rằng, nỗi buồn, thì không thể nào vo viên ném ra ngoài cửa sổ được không? Và phải có một lối thoát nào chứ. Ðỉnh cao của sự quẫn trí ấy cứ kéo dài cho đến bảy giờ sáng và chấm dứt bằng một cú điện thoại bất thường của mẹ tôi gọi ra. Nói là bất thường, bởi vì theo quan niệm đúng đắn của bà, điện thoại đường dài luôn luôn đắt một cách bất hợp lý. Mẹ thông báo rằng, Chi sáng nay đã đem trả lại hết những vật kỷ niệm. Rồi hoang mang, mẹ hỏi.

- Phải làm gì đây ?
- Cứ giữ lấy, mẹ ạ. - Tôi nói.
- Thế con... - Mẹ nói, giọng thương xót.
- Không có gì. Không sao đâu. - Tôi đáp.

Tôi bật tivi. Bản tin sáng có nhấn mạnh là Carl Lewis đã đoạt huy chương vàng nhảy xa nam và Michael Johnson thống lĩnh đường chạy 200m và 400m với một kỷ lục Olympic và một kỷ lục Thế Giới. Những tay này phi thường thật. Nếu thi đấu mà cứ phân tâm vì vợ ở nhà kèo nhèo suốt thì còn làm ăn được gì. Lắm lúc phải công nhận sống thiên về tình cảm quá cũng hỏng việc. Chỉ cần biết mình phải làm gì, và tập trung làm cho được điều đó là xong. Tôi mở nhạc thật to và thu xếp vali. Lẫn giữa áo quần là cuốn album một thời đã như là vị thần hộ mệnh không rời. Này là ở biển. Này ở trên tàu. Này là buổi chiều. Chi cười rất tươi. Cuối cùng là hình Chi ở chùa trên núi, đứng bên cạnh một tấm biển khắc chữ vàng. Mặt em kênh kênh, lơ láo mà vui tươi lạ. Biển đề:

Tự mình điều ác làm
Tự mình làm nhiễm ô
Tự mình ác không làm
Tự mình làm thanh tịnh
Thanh tịnh không thanh tịnh
Ðều do tự chính mình
Không ai thanh tịnh ai

Tôi thiệt tình muốn suy nghĩ sâu hơn nữa về những điều trong tấm biển đó, vì thích cái không khí phiêu diêu ngồ ngộ trong từng dòng chữ. Nhưng xung quanh hỗn độn quá. Nhạc thì đang chuyển qua một trong những bài thời thượng nhất của Michael Learns To Rock. Tivi chiếu đi chiếu lại hết cảnh Carl Lewis ba mươi lăm tuổi nhảy bước phi thường nhất trong đời mình, lại đến cảnh Michael Johnson quấn cờ Mỹ chạy tung tăng khắp sân vận động, và xen vào đó là những mảnh vỡ cùng hành lý của chiếc TWA-800 vẫn bập bềnh trên sóng nước. Các cơ quan chức năng đang đặt nghi ngờ không biết tai nạn này là do lỗi kỹ thuật hay do khủng bố để rồi kết luận một câu mơ hồ đại loại: Còn lâu mới tìm ra !


Phan Triều Hải 9.1996

Saint

Dì Tris thi xong rồi à? Cháu dì dạo này khỏe không?

__________________

Tristesse

Thi xong lâu rồi, nhưng giờ dì đang học hè. Hơi rỗi chút xíu. Cháu dì vẫn thế. Vẫn càng ngày càng xinh. Hihihi...

À, đọc lại Phía sau nỗi buồn thấy có phảng phất tự sự Hãy chui xuống gầm bàn của cháu.

G703

Saint4` nghĩ được thế này coi như là đã "đắc đạo" rồi đấy.

Tristesse

Buổi sáng trời hãy còn khô hanh lắm, ra vườn lượm cành khô rơi vãi đêm qua đã nghe nóng ran trên lưng hứa hẹn một ngày nhiều nắng. Thế nhưng đến trưa thì mây từ đâu lừ lừ kéo đến. Cái sân đang sáng choang bỗng dưng dịu mát im lìm, chó cụp đuôi chui xuống giường, ngẩng lên mới hay mây đã phủ kín trời rồi. Và sau đó là mưa. Lộp độp rồi rào rào bất tận trên mái tôn. Nước chảy từ mái nhà xuống máng xối, từ máng xối xuống rãnh ngoài sân. Rồi từ rãnh, không biết chảy đi đâu, (vườn đã ngập nước, cỏ khô lá khô cành khô trôi lều phều, bập bềnh nửa chìm nửa nổi), nước đành tràn ra cổng.

Vân ngồi trong nhà nhìn qua cửa sổ chờ cho cái lá khô mà Vân đã theo dõi từ khi nó còn ở trong vườn trôi khuất qua cổng là thấy hết chuyện rồi. Ngày Chủ Nhật bình thường của Vân cũng đang trôi qua như chiếc lá ấy, bập bềnh, lững thững khi nhanh khi chậm, nhưng đến chân trụ cổng là nín thở, ngưng lại một phần mười giây, vươn cổ lên một tí và trôi vèo qua, biến mất. Ngay lúc chiếc lá trôi tuột qua, trong lòng Vân xuất hiện một khoảng trống nhỏ, rất nhỏ, nhưng thông suốt, và cũng ngay lập tức khoảng trống ấy được lấp đầy bằng một thứ chất liệu gì đó có mùi vị quen thuộc, nhưng cũng rất xa xôi. Vân ngồi bần thần một lát trong phảng phất mùi hăng hăng của nắng bám trên tường hay mùi hơi đất, nhớ ngay ra đó cũng chính mùi của căn phòng ấy, nhỏ và ẩm thấp, đầy tiếng kẽo kẹt của những chân giường.


° ° °

Lúc ấy, Vân mới mười tám tuổi, mặc áo sơ mi thời thượng nhà quê, vạt trước ngắn vạt sau dài bỏ ra ngoài gần chạm đến gối. Vân luôn ngồi ở hàng ghế sau cùng, lưng tựa vào cánh cửa phòng tắm đong đưa xộc xệch mặc dù mép luôn được khóa bằng một sợi thép lớn móc vào khoen. Cái bàn nham nhở những đường dao rạch ngang dọc luôn kêu ken két bởi những mộng gỗ đã hở toang. Cả cơ ngơi đó chỉ rộng chừng hai mươi lăm mét vuông nhưng với chỉ một người nhỏ nhắn như thầy sử dụng thì hãy còn rộng chán, chưa kể cái phòng tắm bí hiểm không một đứa học trò nào được biết rộng hẹp ra sao. Lớp học bắt đầu lúc sáu giờ chiều trong cái nóng hầm hập của cả ngày nén lại và điện thường xuyên bị cắt. Trên chiếc bàn để cạnh bảng lúc nào cũng có đặt sẵn một cây đèn dầu. Khi thắp đèn thầy thường xăn tay áo lên để lộ ra cánh tay ngắn cuồn cuộn bắp thịt, cái bật lửa bị kẹp đến ngạt thở trong lòng bàn tay chặt đến nổi không khí cũng không vào ra được, ngón cái nhỏ mà chắc tròn như hột mít chỉ cần lẩy nhẹ trên bánh xe là lửa lóe lên. Bên cạnh cái ghế xích đu trước cửa có đặt một quả tạ. Mỗi khi vào lớp, Vân thường lấy chân hích vào nó một cái. Quả tạ không hề nhúc nhích. Vân sờ vào nó. Lạnh. Từ đó Vân bị một ám ảnh rằng luôn luôn đang hiện diện bên ngoài bản thân mình có một thế giới khác, thế giới của đàn ông, mạnh mẽ, lầm lì, tàn bạo.

Gần hết năm học thì Vân quyết định không đi thi (vì nhiều lý do mà kể ra đây làm chi, không vui) nhưng lại quyết định rõ ràng rằng nếu có chồng thì người đó phải như thầy, thấp người nhưng mạnh mẽ, cổ lúc nào cũng thẳng cứng và có gân to. Thấp người bởi chính Vân cũng không được cao cho lắm. Báo Khoa Học Phổ Thông cho biết con gái vào tuổi ấy thì hết phát triển chiều cao nữa rồi nhưng Vân không lấy thế làm thất vọng. Vân biết mình có sự duyên dáng khác. Tám giờ tối tan học, Vân bao giờ cũng là người ra sau cùng, lúc ấy cũng là lúc thầy vừa lau bảng xong và đứng ở cửa, trìu mến nhìn mắt Vân và nói: “Em về.” Tim thót lại, Vân giả bộ tự nhiên hất cái vạt dài sau áo rồi ngồi lên xe, hai chân cố không để chới với.

Đêm về Vân chỉ ước được trò chuyện với thầy, được đặt tay lên cái quả tạ bằng sắt lạnh ấy mà ngủ. Sau này khi nằm mà nhắc lại những chuyện đó, thầy nói biết như thế thì thầy đã tặng quả tạ ấy cho Vân từ lâu rồi, vì thầy đã chuyển lên tập thể dục thể hình ở trung tâm quận, ở đó không chỉ có đủ những quả tạ đạt tiêu chuẩn mà còn có những loại thuốc thoa, dầu thoa nhằm tạo một làn da ngăm ngăm lý tưởng như của mấy tay lướt sóng vùng biển Caribe. Từ ngày nghỉ học, Vân chỉ đến chơi được với thầy vào chiều Chủ Nhật, lúc thầy không có lớp. Những cái bàn được kéo lại xếp thành hàng dài vừa khít vừa ấm cúng, nhưng hơi cao nên Vân phải leo lên nhờ vào một chiếc ghế. Thường thì Vân chọn cái bàn ngày trước vẫn ngồi học (có ai đó đã khắc thêm vài câu thơ khập khiểng) mà nằm để có đủ tự tin không rúm người lại khi thầy trườn lên, lướt nhẹ nhàng đôi bàn tay với những ngón ngắn vốn đã quen điều khiển tạ sắt lên ngực mình.

Những ngày còn lại Vân ở nhà, trông chờ dằng dặc đến chiều Chủ Nhật. Học trò thầy ngày càng đông và lớp phải chuyển đến một nơi khác, nhưng căn phòng cũ vẫn như thế ẩm thấp vào mùa mưa, nóng nực vào mùa nắng, chỉ có điều những chiếc bàn được đặt sát nhau không cần dịch chuyển nữa vì học trò không cần dùng đến. Thầy biến cái phòng ấy thành nơi viết văn và vẽ tranh, lúc nào cũng vương vãi giấy rơi ra khỏi sọt rác và những ống tuýp màu bị bóp dẹt một đầu. Thầy cẩu thả như nghệ sĩ, chiếc điện thoại lắp trên tường dây cứ cuộn xoắn lại mặc dù Chủ Nhật nào Vân cũng đến lần mò gỡ từng mắc ra cho thẳng thớm. Phòng tắm nay đã được thay một cánh cửa mica màu trắng ngà lâu bẩn, tương xứng chiếc bồn tắm cũng màu ngà mới được lắp xong. Chiếc bồn tắm ấy Vân có thả thẳng chân cũng không hết được chiều dài của nó, và nó ngốn nước nhiều đến nỗi mỗi khi xả thì chiếc ống cao su dẫn nước ra cống bên ngoài lại cong lên rung bần bật.

Tristesse

Mỗi lần thầy tắm thì Vân lại loay hoay với chiếc điện thoại, dò nghe hộp thư âm nhạc, nhưng không khi nào Vân nghe hết được một bài. Cứ mỗi lần thầy mở nước nóng bên trong thì bên ngoài điện thoại lại kêu lên rèn rẹt, và lúc ấy Vân lại chuyển sang chọn bài khác. Phím số 1 là lúc thầy vừa cho nước ướt mình. Phím số 2 là lúc thầy xả nước gội đầu. Phím số 3 là để kỳ cọ bàn chân. Những hôm nào Vân phải nghe đến bài thứ bảy thứ tám là những ngày thầy tắm nhiều, tắm lâu. Những ngày ấy trời nóng lắm. Vân không thích cái máy nước nóng ấy, tiếng kêu rèn rẹt đó khiến Vân cứ có cảm giác từng tia nước là điện và rùng mình khi hình dung ra cảnh tượng thân thể mình tím tái co quắp trong phòng tắm như thế nào. Nhưng thầy bảo yên tâm đi, và để chứng minh sự an toàn của nó, thầy cùng vào tắm. Vừa tắm vừa hát.


° ° °


Câu chuyện ấy xảy ra lâu lắm rồi. Chiều nay nhìn trời mưa và nghe mùi ẩm mốc ấy Vân chợt nhớ đến chuyện cũ. Giấu chồng, Vân tìm quyển sổ điện thoại lâu ngày đã quăn gáy và nhấn số. Dây điện thoại nhà Vân không bao giờ xoắn xuýt lại vì chồng Vân cực kỳ ngăn nắp. Anh đã từng giữ chức lớp phó văn thể mỹ từ lớp một đến lớp mười hai và bí thư chi đoàn hai năm đầu tiên Đại Học. Ngoài sự ngăn nắp ra anh không còn yêu thích gì khác. Vân áp ống nghe vào tai, mắt liếc nhìn chồng đang loay hoay lau chùi bên trong cái tủ lạnh, chỉ còn thấy mỗi cái mông thò ra ngoe nguẩy. Phía đầu dây kia, giọng nói quen thuộc cất lên: Alô. Vân chợt nhớ quá những ngày ấy, những chiếc bàn nhẵn thín vì mồ hôi. Alô. Vẫn nhỏ nhẹ như xưa. Trong lòng Vân rung lên cái mùi sắt lạnh của quả tạ đặt trước cửa nhà. Alô. Phía đầu dây bên kia im lặng rồi rèn rẹt, rèn rẹt. Có ai đó đang ở trong nhà tắm, đang dùng cái máy nước nóng ấy. Rèn rẹt. Lúc này đang xát xà phòng. Rèn rẹt. Lúc này đang xả người thơm tho. Phải em đó không? Giọng thầy đó, cái giọng vẫn dịu dàng sau khi chật vật lắm mới trôi qua được cái cổ thẳng và cứng cáp ấy. Rèn rẹt. Rèn rẹt. Cứ ngắt quãng mãi, lẽ nào ai đó đang thong dong chà xát bàn chân. Alô. Alô. Thầy thật kiên trì. Vẫn như thế, nhạy cảm lắm nhưng cũng vô tình lắm. Vân đặt ống nghe xuống.

Mưa tạnh được một lát thì Vân bảo chồng chiều Chủ Nhật mát trời đi dạo phố nghe anh. Chồng bảo, Thôi đi. Xe vừa mới rửa xong chạy lông nhông ngoài đường cho bẩn hết à!

Hết

Thổ Phỉ

“Hãy thử tưởng tượng bạn đang sống ở thế kỷ thứ 25 kể từ ngày Jesus Christ ra đời...
Đã từ lâu, loài người không còn có thể tự hào mình là những sinh vật có trí tuệ duy nhất trong vũ trụ. Những tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật đã giúp họ hoà nhập vào đại gia đình của hàng triệu nền văn minh ngoài Trái đất, mức tiến bộ đã vượt xa tất cả những bộ óc tưởng tượng phong phú nhất của loài người.
Trong thế giới mới, mà biên giới của nó vượt ra ngoài giới hạn của hàng triệu Thiên hà, những cư dân của Trái đất chỉ chiếm một vị trí khiêm tốn. Họ trở thành những nhà văn chuyên nghiệp, viết sách ca ngợi những chiến công chói lọi, những cuộc phiêu lưu kỳ thú của các chủng tộc khác trong quá trình chinh phục vũ trụ, sống bằng số tiền nhuận bút mà người ta hào phóng trả cho họ. Thực ra họ cũng không viết sách. Đã có những siêu máy tính điện tử giúp họ làm việc đó. Tất cả những việc họ phải làm là chuẩn bị một số thông tin: chủ đề, nhân vật, thời gian rồi đưa vào bộ nhớ. Phần việc còn lại máy tính sẽ tự giải quyết. Tất nhiên phần lớn số tiền nhuận bút của họ lại trả cho những chiếc máy càng ngày càng phải hiện đại hơn để phù hợp với nhu cầu ngày càng cao hơn của độc giả.
Đột nhiên, một người trong số họ trở nên rất nổi tiếng. Sách của anh ta được liệt vào hàng bán chạy nhất trên cả triệu hành tinh. Các đồng nghiệp ghen tuông đã dày công rình mò và cuối cùng tìm ra điều bí mật khủng khiếp của con người ấy: do trục trặc, máy tính của anh ta ngừng hoạt động, và để khỏi chết đói, anh ta phải viết bằng tay. Nghĩa là phải tự sáng tác ra tác phẩm của mình...”

Hồi chuông cảnh báo trên đây, hỡi ôi, lại không gióng lên cho những thế hệ sau ta năm thế kỷ. Nó cũng dành cho các nhà văn Việt Nam của chính ngày hôm nay, những người ngày càng quan tâm hơn tới việc làm ra tác phẩm, chứ không phải là sáng tác tác phẩm.

Các nhà văn của nước ta hiện nay có rất nhiều loại. Những người thuộc loại thứ nhất hoạt động như có một chiếc máy tính trong đầu. Họ liên tục nạp thông tin, nhưng chính vì thế không bao giờ có thời giờ để suy ngẫm về những thông tin họ có. Chỉ cần có chủ đề, nhân vật là họ lập tức cho ra đời một trong những tác phẩm hàng loạt của họ, cũng đầy đủ lệ bộ như bất cứ một tác phẩm nào. Nhưng cũng có lẽ vì cùng xài chung một hệ phần mềm, nên chúng giống hệt nhau, và cũng sàn sàn như tác phẩm của các nhà văn khác, đặc biệt là ở sự tẻ nhạt.

Một số người khác đã vượt qua được giai đoạn đó. Bằng tài năng của những nhà tiên tri thấu thị, nói như Rimbaud, họ đã có thể sống nhiều cuộc đời khác nhau, sáng tạo ra những cuộc sống khác nhau, hay nói một cách khác, họ có khả năng phân thân thành nhiều người, mà tựu trung, vẫn chỉ nằm trong một con người nhà văn.
Nhưng cũng có những nhà văn chọn một cách đơn giản hơn, đồng thời cũng không kém phần hiệu quả hơn. Những người dám trung thực chỉ là mình, không là một cái gì khác ngoài cái tôi chủ quan của nhà văn, những người không dành những trang viết của mình cho cái gì khác ngoài việc tự kiếm tìm những sự thật cổ sơ, những chân lý giản đơn của cuộc sống bằng cách đi ngược lại vào chính bản thân mình, vào chiều sâu của tâm hồn mình.

Một trong số những nhà văn ấy, những nhà văn kể chuyện mình, là Phan Triều Hải...

Trong lời tựa cho cuốn sách đầu tiên của Hải (cuốn Vào đời), Trịnh Công Sơn đặt ra một câu hỏi “không chờ câu trả lời”: liệu đã có thể gọi Hải là nhà văn được chưa? Bởi vì Hải viết thật thà quá, hay nói chính xác hơn, dường như Hải không mấy quan tâm đến việc mình sẽ viết những gì, cho ai. Hải chỉ trầm ngâm suy nghĩ, kể lại những câu chuyện vặt vãnh hàng ngày của riêng Hải. Cứ xem tên truyện của Hải là đủ biết, nó chỉ như cái cách người ta đánh số cho thời gian, nào là Ngày bệnh, Ngày chủ nhật, Ngày lễ, thậm chí chỉ là một Khoảng khắc, một Trưa hè, Một buổi sáng trôi qua, một lần Về biển. Vào đời và Những linh hồn lạc có vẻ như mang dáng dấp một cuốn nhật ký hơn là một tập truyện ngắn. Bởi thế, chúng ta cứ lúng túng khi định tách nhân vật ra khỏi tác giả. Dù Hải có đặt cho nhân vật chính của mình cái tên gì thì người ta vẫn dễ dàng nhận ra Hải trong nó. Tất cả các truyện ngắn của Hải chỉ là những mảnh khác nhau của một lời tâm sự vô tận.

Một anh bạn tôi càu nhàu khi đọc Hải: chẳng có action gì cả! Thế mà lại là dân Nam bộ kia đấy! Không uốn éo, không lên gân lên cốt, cả văn phong lẫn tư tưởng đều không có gì đáng gọi là lạ. Những truyện ngắn của Hải giống hệt như những nốt lặng đơn...

Đúng là cái chất giọng rủ rỉ, thấm đượm một nỗi buồn nhớ vô định bàng bạc của Hải phù hợp với một ông đồ nho Bắc kỳ một thời vang bóng ngày xưa hơn là với thời buổi văn học nhốn nháo hung hăng như hiện nay. Nhưng chính sự giản dị, và trên tất cả, sự chân thành của cảm xúc đã làm cho ngòi bút của Hải có một sức hấp dẫn lạ kỳ.

Sự khác biệt trong văn phong của Phan Triều Hải với các nhà văn lớp trước là sự khác biệt của cả hai thế hệ, hai hệ tư tưởng và suy nghĩ. Hải cũng hiểu được điều đó: “Tôi thuộc một thế hệ khác, không hay ho hơn, nhưng cũng khác” (Góc của phố). Đó là thế hệ không biết mùi vị khủng khiếp của chiến tranh nhưng những năm tháng tuổi thơ lại là những năm tháng đói khổ nhọc nhằn của thời hậu chiến, khi người ta phải xếp hàng nửa ngày trời để mua vài cân gạo hay khi mất tem phiếu là cả một thảm họa kinh khủng. Đó là thế hệ khép mở của cả hai thời kỳ trước và sau đổi mới của chính sách kinh tế. Sau này, khi trưởng thành, một mặt, họ tự hào “tôi đã kiếm được tiền. Tôi không sợ gì cả. Tôi không sợ cái gì.” (Vào đời), một mặt, khi nghĩ về những người xung quanh, nghĩ về quá khứ, họ đều có mặc cảm day dứt là đã có cuộc sống sung túc hơn, đầy đủ hơn, rằng bằng vào cả tri thức lẫn tâm hồn, thật không công bằng khi họ được hưởng những thứ đó một cách dễ dàng. Mặc cảm đó càng lớn khi họ nhận ra lúc họ kiếm được nhiều tiền bỗng nhiên họ cũng đánh mất đi nhiều thứ hơn, “mọi nơi chốn quen thuộc đều trở nên xa lạ. Ruồi quá. Bụi quá.” (Lối về).

Giá như có thể, Hải cũng muốn có một cuộc sống như tất cả mọi người, bởi vì xung quanh, “mọi người đang sống thật giản dị, thật dễ dàng”. Nhưng như một nhân vật của Hải nói, họ “chỉ sợ thói quen”. Mà cuộc sống cứ càng ngày càng trở nên mòn mỏi hơn, cái nhịp điệu bình bình của nó cứ đưa con người ta “tự giam mình vào một đời sống tiện nghi mệt mỏi” (Chuyện vườn). Tất cả trở thành thói quen, kể cả tình yêu, công việc, cuộc sống. Người ta trở nên thờ ơ với tất cả, trở thành những cỗ máy vật vờ. Cuộc sống cứ thít dần tấm lưới của nó quanh ta, chậm chạp nhưng chắc chắn. Anh cố dẫy dụa, nhưng không bao giờ thoát khỏi nó.