CHÓ con...và người Thăng Long .

[AK47]

Có ai biết chuyện 20 năm trước thế nào không nhỉ...

Đền Cẩu nhi là một sự bịa đặt lịch sử...?
08:19' 27/07/2005 (GMT+7)
(VietNamNet) - PGS.TS Sử học Đỗ Văn Ninh vừa có thư ngỏ gửi ông Nguyễn Quốc Triệu, Chủ tịch UBND TP Hà Nội, phản đối việc xây đền thờ thần Cẩu Nhi trên gò đất ở hồ Trúc Bạch, bác bỏ những lập luận gắn một "Chó con" nào đó đối với truyền thuyết ra đời của kinh thành Thăng Long.

TP Hà Nội đã có công văn số 2515/UB-VX phê duyệt Dự án Phục hồi tôn tạo di tích Đền Cẩu Nhi, do UBND quận Ba Đình đưa ra, với mức kinh phí 3 tỉ đồng và công việc dự kiến khởi động trong năm 2005. Vị trí của dự án là gò đất có diện tích xấp xỉ 500m2 trên hồ Trúc Bạch, nơi còn dấu tích một ngôi đền nhỏ. Báo cáo kinh tế kỹ thuật của Dự án dựa trên một vài dòng trong cuốn "Tây Hồ chí", chép chuyện Cẩu Mẫu, Cẩu Nhi chết vào thời điểm vua Lý Công Uẩn dời đô, được vua phong làm Phúc thần và cho dựng miếu thờ. Báo cáo kết luận, ngôi đền hiện còn dấu vết trên gò hồ Trúc Bạch là đền Cẩu Nhi, và "Đền Cẩu Nhi gắn liền với sự ra đời của Kinh thành Thăng Long", cần thiết phải phục hồi nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-HN.


PGS.TS Đỗ Văn Ninh bên bức thư ngỏ gửi CT UBND TP Hà Nội
Một số nhà nghiên cứu cho rằng đây là một sự tô vẽ lịch sử. Đỉnh điểm của sự phản ứng này, ngày 25/7 vừa qua, PGS.TS Đỗ Văn Ninh (Nguyên Phó Viện trưởng Viện Sử học) đã có bức thư ngỏ gửi tới ông Chủ tịch UBND TP Hà Nội. "Tôi khẳng định đây là một sự bịa đặt lịch sử và là một tình huống rất buồn cười. Người ta cố tình nhắm mắt làm liều để đồng nhất một cái đền thờ Cẩu Nhi với một cái miếu rành rành là thờ Mẫu Thoải; và hơn thế, còn khăng khăng cho rằng Cẩu Nhi gắn liền với việc định đô Thăng Long" - PGS.TS Đỗ Văn Ninh lý giải với VietNamNet tại sao ông quyết định viết bức thư ngỏ.

Bức thư có đoạn: "Không ngờ tới nay, mọi sự bịa đặt lại được nâng thành chân lý. Con chó được tôn làm thần và chuẩn bị được xây bệ thờ cho dân thắp hương khấn vái (thật quái dị, người Việt đã thờ Rồng tiên từ thời khởi thuỷ, qua mấy ngàn năm... nay lại đổi thành thờ chó con!).
Thưa ông, ông căn cứ vào đâu để bác bỏ những lý lẽ mà chủ đầu tư (Quận Ba Đình) đưa ra trong Dự án Phục hồi tôn tạo di tích đền Cẩu Nhi?

PGS.TS Đỗ Văn Ninh: - Cái để những người làm dự án này dựa vào và chống chế cho toàn bộ sự bịa đặt của họ chính là cuốn Tây Hồ chí. Trước hết phải nói ngay rằng đây là cuốn sách không rõ tác giả, không rõ niên đại, chứa nhiều chuyện hoang đường và nói chung người nghiên cứu xếp nó vào loại sách đọc biết cho vui vậy thôi.

Sách Tây Hồ chí chép: "Thần Cẩu Nhi là con Cẩu Mẫu, triều Lý miếu thờ ở bãi châu Chữ phía Tây bắc hồ, thời Hậu Lê gọi là chùa Trúc Bạch. Trước khi nhà Lý dời đô ra Thăng Long, ở chùa Thiện Tâm trên núi Ba Tiêu- châu Bắc Giang có một con chó trắng mang thai vượt sông trên núi Khán sinh một con. Người người lấy làm lạ. Đến năm Canh Tuất có việc dời đô, Cẩu Mẫu và Cẩu Nhi đều hoá. Vua nghe chuyện, bảo đó là Phúc Thần, bèn cho dựng miếu thờ Cẩu Mẫu, Cẩu Nhi ở dưới hồ thuộc địa phận làng Trúc Yên".

Bây giờ, tôi đưa ra lý lẽ của tôi thế này. Thứ nhất, trong bộ quốc sử Đại Việt Sử ký toàn thư, cũng chỉ có một câu 4 dòng về con chó ở châu Cổ Pháp (tức là Đình Bảng ngày nay) đẻ ra một con lông trắng, có đốm đen làm thành hai chữ Thiên tử, ứng với việc vua Lý Thái Tổ sinh năm Giáp Tuất lên làm Thiên tử. Sách này cũng như tất cả các sách chính sử đáng tin cậy khác đều không ghi chép thêm gì về việc con chó đi từ Hà Bắc sang Hà Nội, cũng như hoá thành thần, hay được thờ, hay có quan hệ gì với kinh đô Thăng Long... Vậy bây giờ chúng ta nói bất cứ điều gì cũng chỉ là bịa.

Thứ hai, tôi đến tận thực địa, làm công tác khảo cổ xem có thấy dấu tích hay di vật gì của ngôi đền cổ từ thời Lý không. Nhưng không có một mẩu gạch hay ngói nào của thời Lý, thời Lê cả. Chỉ thấy những mảnh ngói có niên đại cùng lắm là đầu thế kỷ trước, loại ngói Satic của Pháp.


Gò đất trên hồ Trúc Bạch (Hà Nội), vị trí dự kiến xây đền Cẩu Nhi
Ông có căn cứ trên tư liệu bản đồ và các tư liệu khác?

PGS.TS Đỗ Văn Ninh: - Hồ Trúc Bạch cùng gò đất đang nói tới chỉ xuất hiện cùng với đê Cổ Ngư đắp năm 1620. Các bản đồ cổ vẽ thời Hồng Đức đều không thấy sự tồn tại của hồ Trúc Bạch và gò đất. Vậy trước thời điểm năm 1620, hiển nhiên hồ không có, gò cũng không có, thì lấy đâu ra mà có đền ở trên gò từ thời Lý thế kỷ 11?!

Đến bản đồ năm 1873 do Pháp vẽ, đã thấy hồ Trúc Bạch và gò, nhưng không thấy ghi chú có đền miếu gì trên gò cả, mặc dù không bỏ qua các công trình tín ngưỡng xung quanh hồ Tây như chùa Trấn Quốc, đền Quán Thánh. Thế nhưng năm 1912 Pháp còn chụp ảnh chùa Thuỷ Trung Tiên tự (ảnh nay còn lưu trong thư viện KHXH) và chú thích là Đền Cá, có lẽ vì họ hiểu theo nghĩa đen của chữ "Thuỷ trung tiên". Tức là Thuỷ Trung tiên tự mãi về sau mới có.

Tóm lại, theo ông, cái đền/miếu đã từng có trên cái gò giữa hồ Trúc Bạch là thờ Mẫu thoải hay thờ Thần chó? Và dù thờ cái này hay thờ cái kia, thì liệu nó có gắn với việc định đô Thăng Long không? Nó có có trong lịch sử không?



PGS.TS Đỗ Văn Ninh: - Mâu thuẫn của những người làm dự án thể hiện chính trong Báo cáo kinh tế kỹ thuật của họ. Họ viết "Đền Cẩu Nhi còn có tên là Thủy Trung Tiên". Thuỷ Trung tiên mãi sau này mới có (bản đồ năm 1873 chưa thấy, phải đến ảnh chụp năm 1912 mới thấy).
Thủy Trung Tiên tự lại thờ Mẫu, bản thân tên của nó đã thể hiện là nó hiển nhiên thờ Mẫu, thế thì làm sao lại còn thờ thần Chó được nữa. Mẫu Thoải không "ngồi chung" với một con chó nào hết! Tóm lại, không có cái gì gọi là đền Cẩu Nhi trên hồ Trúc Bạch; chỉ có một cái đền niên đại khoảng hơn 1 thế kỷ và thờ Mẫu Thoải. Lịch sử cũng không ghi bất cứ điều gì về quan hệ giữa một Cẩu Nhi với việc định đô Thăng Long! Thăng Long chỉ gắn với truyền thuyết về Rồng bay. Nếu nó gắn với "Chó con" thì có khi nó phải có tên khác!

Cứ cho đó không phải là lịch sử, không lẽ nhân dân không thể thờ một nhân vật huyền thoại hay sao?

PGS.TS Đỗ Văn Ninh: - Không, nhưng kế hoạch của TP Hà Nội là trùng tu tôn tạo di tích lịch sử cơ mà. Không thể phục hồi tôn tạo một di tích lịch sử không có di tích!

Tôi lo một phần về việc thêu dệt những chuyện vu vơ để rồi tiêu những món tiền lớn của Nhà Nước. Nhưng còn lo trăm phần về việc tự nhiên biến một chuyện bịa đặt hoang đường thành một sự thật lịch sử, để sau này con cháu chúng ta phải học như một con vẹt về những chuyện phi lý, buồn cười ấy.

Dự định của ông tiếp theo lá thư ngỏ này?

PGS.TS Đỗ Văn Ninh: - Tôi đã đến tận trụ sở UBND TP.HN để gửi tận tay cho ông Chủ tịch, tránh thất lạc. Nhưng ở văn phòng uỷ ban người ta khuyên tôi ra gửi bưu điện, nên dù là thư "ngỏ" nhưng tôi đành phải dán... kín!!! Nếu thư này không có hồi âm, tôi lại tiếp tục gửi, và gửi lên các cấp cao hơn.
http://vietnamnet.vn/vanhoa/vandekhac/2005/07/472679/

[talatamavancumeta]

iem thấy bác Ninh này kỳ thị chó bỏ mie, iem là iem quí chó lắm, em phản đối bác ấy
"Mẫu Thoải không "ngồi chung" với một con chó nào hết!"
"thật quái dị, người Việt đã thờ Rồng tiên từ thời khởi thuỷ, qua mấy ngàn năm... nay lại đổi thành thờ chó con!)."
Ô hay, thờ Rồng thì ko đc thờ chó, thò bò, thờ khỉ à. Thờ mấy thứ ấy đều là đấu vết của thòi kỳ sơ khai, kiêu thờ đa thần giáo mà dân tộc nào cũng có chứ, cái này bác nào làm chuyên ngành văn hóa nhắc iem cái danh từ khoa học của nó cái.

Hơn nữa bài bác áy có cái lập luận khó hiểu bỏ mịe
"Thứ hai, tôi đến tận thực địa, làm công tác khảo cổ xem có thấy dấu tích hay di vật gì của ngôi đền cổ từ thời Lý không. Nhưng không có một mẩu gạch hay ngói nào của thời Lý, thời Lê cả. Chỉ thấy những mảnh ngói có niên đại cùng lắm là đầu thế kỷ trước, loại ngói Satic của Pháp."
Cái này thì chứng minh đc cái éo gì nhỉ? là có cái đền Mãu gì của bác ấy xây từ hồi Pháp thuộc a.? Thế nhỡ đâu nó được xây trên nền di tích cũ mà di tích cũ ấy bị vùi lấp, mai một từ lâu thì sao. Ở VN ta thiếu dek gì nhưng di tich kiểu ấy

Tóm lại là con CHÓ ko có tội gì hết, chỉ có mấy bác sử học lắm chuyện :D

[strongcu]

Trước đây em Quỳnh SG có nói với anh là chú Tú xít giảng cho em í hết 1 buổi sáng về cái đền đấy, nghe nói chú biết rất nhiều về lịch sử các đền thờ kiểu đấy, chú vào confirm xem truyền thuyết đền này có đúng không?

[AK47]

Hàng chục học giả, nhà nghiên cứu đầu ngành sử học một lần nữa lại tranh luận với nhau về việc có hay không truyền thuyết một con chó con được phong là thần (thần Cẩu Nhi); có hay không đền thờ thần Cẩu Nhi giữa hồ Trúc Bạch. Hội thảo lần này do Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội, Hội Khoa học lịch sử VN, và Ủy ban nhân dân Q.Ba Đình phối hợp tổ chức và là hội thảo lần thứ 4 về đề tài này.
Trước kia và ngay cả đến tận bây giờ, khu gò nổi và ngôi đền giữa hồ Trúc Bạch cũng chưa có một tên gọi hành chính chính thức và cũng chưa được công nhận là di tích lịch sử bởi chưa đủ cơ sở khoa học để lập hồ sơ di tích. Dù vậy, nhưng vì xác định gò nổi nằm trong không gian văn hóa, thắng cảnh Hồ Tây nên năm 1987, khi UBND quận Ba Đình định thay thế ngôi đền hoang phế trên gò nổi giữa hồ Trúc Bạch bằng việc xây dựng một nhà hàng, thành phố Hà Nội đã không đồng ý. Thay vào đó là việc lập một tấm bia trên gò nổi để ghi nhận những giai thoại, truyền thuyết lịch sử, văn hóa dân gian liên quan đến khu gò nổi và ngôi đền phế tích, trong đó có trích dẫn Đại Việt Sử ký toàn thư và Tây Hồ Chí nói về huyền tích cẩu nhi. Trên thực tế, gò nổi và ngôi đền này gắn với nhiều giai thoại như thờ thần Cẩu Nhi, thờ Mẫu, thờ thần Cá... Cũng nhờ tấm bia này mà gò nổi - vốn được G.S Phan Huy Lê coi là "một hòn ngọc" tuyệt đẹp của Hồ Trúc Bạch - không bị "dòm ngó" để sử dụng với mục đích khác nữa. Đến năm 2002, nhân dân phường Trúc Bạch viết đơn gửi quận và thành phố đề nghị được tự quyên góp tiền xây dựng đền Cẩu Nhi trên gò nổi và năm 2005 được UBND thành phố Hà Nội đồng ý.
Chủ trương xây dựng một công trình kiến trúc văn hóa trên gò nổi, trong không gian thắng cảnh Hồ Tây là việc hợp lý. Rắc rối bắt đầu từ việc do ngôi đền và gò nổi trên hồ chưa bao giờ được định danh chính thức nên ngay trong cả 13 công văn, trong cả dự án, bản thiết kế... liên quan đến vấn đề này đều lấy tên Cẩu Nhi để gọi địa danh gò nổi và ngôi đền sắp được xây dựng. Vậy là tiếp tục bùng nổ cuộc tranh cãi đã tạm lắng gần 20 năm về trước: có hay không truyền thuyết Cẩu Nhi, và ngôi đền có liên quan đến vua Lý Công Uẩn, đến lịch sử hình thành và phát triển Thăng Long thành hay không?
"Đây là thái độ ứng xử với không gian thắng cảnh văn hóa Hồ Tây. Chủ trương xây dựng một công trình kiến trúc ở đó là hoàn toàn hợp lý nhưng tên của công trình là thế nào thì nên tiếp tục bàn. Cá nhân tôi cho rằng nên lấy tên là Thủy Trung tiên Từ. Những nội dung văn hóa tín ngưỡng chứa đựng trong công trình này cũng nên rất mở. Công trình phải phù hợp với cảnh quan để không bị phản cảm". - Nhà sử học Dương Trung Quốc

Luồng ý kiến cho rằng truyền thuyết thần Cẩu Nhi, sự tích đền Cẩu Nhi gắn với Lý Công Uẩn và quá trình hình thành - phát triển Thăng Long thành là hoàn toàn không có cơ sở gồm: PGS.TS Đỗ Văn Ninh, PGS Bùi Thiết, TS Bùi Văn Đính, TS Cù Huy Hà Vũ... Luồng ý kiến chứng minh rằng ngôi đền thờ Thần Cẩu Nhi và có liên quan đến lịch sử 1000 năm Thăng Long - Hà Nội gồm: GS Kiều Thu Hoạch, GS.TS Trần Lâm Biền, TS Lê Cường, TS Phạm Văn Thắm... TS Bùi Văn Đính đưa ra nhiều dẫn chứng khẳng định rằng người Việt (ở đây là tộc người Việt - PV) không thờ chó, trong khi GS.TS Trần Lâm Biền, GS TS Kiều Thu Hoạch lại dẫn chứng có tục thờ chó; GS.TS Đỗ Văn Ninh và PGS Bùi Thiết thì cho rằng Tây Hồ Chí là ngụy thư, không đáng tin tưởng... TS Cù Huy Hà Vũ thì đưa ra những tư liệu, lập luận để chứng minh rằng "Đền Cẩu Nhi chưa từng tồn tại trên thực tế...".
Cuối cuộc hội thảo, GS.TS Phan Huy Lê đã đưa ra 3 quan điểm khái quát một số vấn đề đang bàn cãi: Thứ nhất, truyền thuyết về thần Cẩu Nhi thuộc phạm trù văn hóa dân gian, trong đó chứa đựng cả yếu tố lịch sử, yếu tố tâm linh, ước vọng của nhân dân. Hơn thế nữa, chắc cũng có liên quan đến việc vua Lý Công Uẩn dời đô năm Tuất; thứ hai, xét về mặt văn vật học, sử liệu học, nếu chỉ từ một vài lỗi sai sót mà phủ nhận toàn bộ Tây Hồ Chí là không nên; thứ ba, đền thờ trên gò nổi phản ánh tín ngưỡng dân gian nhiều lớp chồng lên nhau, đó cũng là chuyện phổ biến trong đời sống dân gian. Tuy nhiên, không nên xây dựng một công trình đồ sộ, tốn kém mà phải chọn giải pháp phù hợp với cảnh quan Hồ Tây.

Nguồn:http://www3.thanhnien.com.vn/Vanhoa/2005/8/24/120084.tno